BiH krije tajnu staru više od 2.000 godina: Otkriće iz Posavine zaintrigiralo evropske znanstvenike

U Franjevačkom muzeju "Vrata Bosne" u Tolisi pokrenuto je međunarodno istraživanje vrijednog arheološkog nalaza koji svjedoči o bogatoj i još uvijek nedovoljno istraženoj prošlosti Posavine.

Riječ je o nekoliko stotina željeznih ingota, odnosno poluproizvoda namijenjenih daljnjoj obradi, pronađenih u rijeci Savi. Njihova starost procjenjuje se na više od 2.000 godina.

O ovom otkriću bosanskohercegovački mediji izvještavali su još u augustu 2025. godine, dok je novi interes javnosti izazvao dolazak evropskih stručnjaka i nastavak naučnih istraživanja u novembru 2026.

Evropski stručnjaci istražuju porijeklo drevnog željeza

Prema informacijama koje je objavio Radio Orašje, Franjevački muzej "Vrata Bosne" početkom novembra posjetili su ugledni evropski naučnici zainteresirani za detaljnu analizu pronađenih ingota.

Njihovo istraživanje trebalo bi pomoći u utvrđivanju porijekla željeza, tehnologije njegove proizvodnje i mogućih trgovačkih veza koje su postojale na ovom području u antičkom periodu.

Posebnu pažnju izaziva činjenica da je riječ o velikom broju predmeta pronađenih na jednom lokalitetu. Takva koncentracija željeznih poluproizvoda otvara pitanja o nekadašnjoj ulozi rijeke Save kao važnog komunikacijskog i trgovačkog pravca.

Među stručnjacima koji učestvuju u istraživanju su profesor Peter Trebsche s Univerziteta u Innsbrucku, Marion Berranger iz francuskog instituta CNRS IRAMAT Belfort i Mario Gavranović iz Austrijske akademije nauka.

"Upravo zato nastojim da Muzej 'Vrata Bosne', a i ovaj čitav kraj stavimo na arheološku kartu Evrope i za širu javnost", izjavio je Gavranović, pohvalivši predanost malog muzeja očuvanju lokalne baštine.

Nalaz koji bi mogao promijeniti dosadašnja saznanja

Posebno je zanimljivo što su slični ingoti ranije uglavnom pronalaženi u srednjoj i zapadnoj Evropi. Količina otkrivena u Bosanskoj Posavini izuzetna je i prema dosadašnjim izvještajima potencijalno nadmašuje ukupan broj ranije poznatih primjeraka u evropskim zbirkama.

Pronađeni željezni ingoti mogli bi pomoći naučnicima da rekonstruiraju transport i preradu metala na prostoru današnje Bosne i Hercegovine.

Istraživači tek trebaju utvrditi sve okolnosti pod kojima je ovaj veliki teret završio na riječnom dnu. Jedna od pretpostavki jeste da je pripadao brodu koji je potonuo tokom nevremena ili sukoba, ali za takav zaključak još nema konačne naučne potvrde.

U istraživanju učestvuje i Lina Glavinić, koja se školuje u Njemačkoj, a porijeklom je iz Bosne i Hercegovine. Pronađene predmete obrađuje u okviru svog akademskog rada.

Otkriće iz Posavine još je jedan podsjetnik na bogatstvo arheološke baštine Bosne i Hercegovine, čiji značajan dio tek čeka sistematsko istraživanje. Zahvaljujući saradnji lokalnog muzeja i evropskih naučnih institucija, jedan nalaz s dna Save danas postaje važan dio međunarodnih istraživanja prahistorijske metalurgije.