Jezero Neuron leži 127 metara pod zemljom na granici Albanije i Grčke: Dugo je 138 metara, a voda mu je topla 26 stepeni

Jezero Neuron nalazi se na dubini od 127 metara unutar pećine Atmos, u području Vromonera, blizu granice Albanije i Grčke. Koristeći LiDAR skeniranje i sonarno mapiranje, istraživački tim iz Češke izmjerio je da je dugo 138,3 metra i široko 42 metra.

Sadrži otprilike 8.335 kubnih metara tople vode bogate mineralima. Temperatura jezera konstantno iznosi 26 stepeni Celzijusa, a nalazi se u pećinskom sistemu koji se smatra domom najvećeg podzemnog termalnog jezera poznatog do sada, navodi se u studiji objavljenoj u International Journal of Speleology.

Pećina koju gradi kiselina

Ovo nije hladna lokva u turističkoj pećini. Sistem je dio onoga što istraživači nazivaju speleogenezom sumporne kiseline, procesom u kojem vode bogate sumporovodikom oblikuju i preoblikuju pećine tokom vremena.

U području Vromonera topla voda se diže kroz pukotine. Kada se sumporovodik susretne s kisikom, može nastati sumporna kiselina koja mijenja krečnjak i doprinosi stvaranju velikih podzemnih komora.

Mjerenja pokazuju da je okruženje i dalje aktivno. U pećinama su izmjerene koncentracije vodonik-sulfida u zraku od oko 2 do 22 dijela na milion na otvorenim područjima, a temperature zraka u hidrotermalno aktivnim prostorima kreću se između 15 i 29 stepeni Celzijusa.

Izvori koji napajaju dolinu imaju sličan hemijski sastav i temperaturu kao samo jezero. Istraživači izvještavaju da je ukupni prinos izvora u području Vromonera oko 200 litara u sekundi.

Voda juri brže nego što se mislilo

Moglo bi se pretpostaviti da se duboka termalna voda diže polako, poput sirupa. Eksperimenti s praćenjem boje pokazuju drugačiju sliku: sistem se ponaša kao visoko povezana vodovodna mreža.

Rad iz 2026. godine u Međunarodnom časopisu za speleologiju opisuje testove trasiranja i izvještava da brzine protoka u sistemu Vromoner mogu doseći i do 30 kilometara dnevno.

Ista studija tvrdi da uski dovodni kanali, nazvani "hranioci", za koje se nekada pretpostavljalo da nose netaknutu duboku vodu, zapravo mogu sadržavati mješavinu dubokih podzemnih voda i reciklirane vode iz uzvodnih pećinskih jezera.

U praktičnom smislu, to znači da ono što se dešava na površini, uključujući zagađenje i promjenu korištenja zemljišta, potencijalno može putovati kroz povezane kraške sisteme brže nego što mnogi ljudi misle.

Život bez sunčeve svjetlosti

Tople pećine bogate sumporom nisu samo geološke laboratorije. Mogu biti domaćini neobičnim lancima ishrane koji se oslanjaju na hemijsku energiju, a ne na sunčevu svjetlost, i koji mogu podržavati guste zajednice insekata i pauka.

Studija otvorenog pristupa u časopisu Diversity opisuje Sumpornu pećinu u istom području Vromoner kanjona kao 520 metara dugu hipogenu pećinu sa sulfidnim potokom i jezerom blizu ulaza. Temperatura vode je 27 stepeni Celzijusa, a nivoi vodonik-sulfida u pećinskom zraku mogu doseći i do 14 dijelova na milion u blizini jakih emisija.

Istraživači svoj rad predstavljaju kao osnovne podatke namijenjene informiranju o akcijama očuvanja.

Zašto je važno i na površini

Zajednica koja se bavi naukom o pećinama i radi u ovoj regiji izrazila je i praktične zabrinutosti. Tehnički izvještaj o pećinskom sistemu navodi da tim sarađuje s lokalnim vlastima i radi na uključivanju hipogenih pećina u Nacionalni park Vjosa.

Isti izvještaj upozorava da bi brana na grčkoj strani rijeke Sarandaporo mogla negativno utjecati na stanište Sumporne pećine.

Zato otkrića poput ovog pomažu naučnicima da shvate kako se podzemne vode kreću, kako funkcionišu geotermalni sistemi i koliko krhki mogu biti neki podzemni ekosistemi. Čak i kada je jezero 127 metara pod zemljom, ono je i dalje dio živog pejzaža iznad njega.