Od Srbije do Azerbejdžana: Kako Euronews produbljuje veze s autoritarnim režimima

Prema istraživanju Euractiva, Euronews, iako i dalje prima milione eura podrške Evropske unije, sve više oslanja prihod na komercijalne aranžmane i investitore povezane s političkim centrima moći. U toj postavci, Srbija se ne pojavljuje kao izolovan slučaj, već kao važan čvor: franšiza u Beogradu osnovana je 2021. kroz partnerstvo s Telekomom Srbija, kompanijom u pretežno državnom vlasništvu, a kritičari tvrde da je obećana “redakcijska nezavisnost” s vremenom postala sve teže održiva.

Bivši zaposlenici navode da je prelom nastupio sredinom 2023, kada je TV voditeljica Minja Miletić postala regionalna direktorica.

“Rečeno nam je da se sjetimo ko nas plaća”, izjavio je jedan bivši producent za Euroactiv.

Napetosti su eskalirale tokom masovnih protesta u Srbiji u proljeće 2025, kada je gotovo 80 zaposlenika Euronewsa potpisalo otvoreno pismo kritikujući upravu zbog podrške RTS-u, javnom servisu koji protivnici vlasti smatraju ključnim stubom režimske propagande. Nekoliko potpisnika kasnije je dobilo otkaz, što je bio potez koji su medijski posmatrači ocijenili kao odmazdu.

Miletić je navela da su smanjenja broja zaposlenih dio šireg restrukturiranja i negirala je politički utjecaj Telekoma Srbija. Telekom Srbija je saopštio da se ne miješa u interne operacije Euronews Serbia i da smatra da je medijska kuća urednički nezavisna.

Spor dolazi u trenutku kada sloboda medija ostaje centralno pitanje u nastojanjima Srbije za pridruživanje EU. Tokom nedavne posjete Beogradu, predsjednica Komisije Ursula von der Leyen podsjetila je Vučića da je napredak po tom pitanju ključan. Srbija se sada nalazi na 96. mjestu na Svjetskom indeksu slobode medija, u odnosu na 59. mjesto prije deset godina.

Iz Vučićevog ureda su odbacili navode o miješanju, poručivši da predsjednik nije uključen u “uređivačke modele stranih medija” te da vlada nastavlja sarađivati s partnerima iz EU na unapređenju uslova.

U beogradskoj redakciji pojedini novinari ranije su vjerovali da bi centrala Euronewsa reagovala ukoliko bi politički pritisci postali jači.

“Očekivali smo da će postojati neko kome se možemo obratiti. Ako to ne bi uspjelo, mislili smo da bi mogli povući licencu”, rekao je jedan novinar za Euroactiv.

Takva reakcija, međutim, nije uslijedila.

“Evropska unija ne može stati iza onoga što se dešava s Euronewsom Srbija”, rekla je Irina Milutinović iz beogradskog Instituta za evropske studije.

“To je urušavanje brenda, ali i test za Brisel”, podcrtala je.

Ono što se u Srbiji doživljava kao test medijskih sloboda i granica političkog utjecaja, u briselskim krugovima se čita i kao simptom dublje promjene: Euronews, nekad zamišljen kao “evropski CNN”, danas po svemu sudeći gradi finansijski opstanak na plaćenim sadržajima, sponzoriranim formatima i partnerstvima s državama i strukturama vlasti koje evropske institucije istovremeno javno kritikuju zbog demokratskog nazadovanja.

Od evropskog projekta do komercijalne mreže

Euronews je osnovan u Lyonu početkom 1990-ih s ambicijom da ponudi kontinentalni glas nasuprot američkim emiterima. Godinama je opstajao uz političku i finansijsku podršku evropskih javnih televizija i institucija EU. No, čak i na vrhuncu, budžet Euronewsa bio je neuporedivo manji od globalnih konkurenata poput CNN-a, BBC World Servicea ili Deutsche Wellea, a finansijska stabilnost ostajala je problem.

Euractiv navodi da je Euronews od osnivanja zabilježio ukupne gubitke od 180 miliona eura, uz dug koji je prošle godine dosegao 103,5 miliona. Uprkos tome, Evropska komisija je u posljednjih 15 godina izdvojila više od 350 miliona eura za podršku Euronewsu, čineći ga, prema konzervativnim procjenama, jednim od najsubvencioniranijih medijskih projekata u historiji EU.

Uprava Euronewsa tvrdi da je 2025. donijela preokret: prihod od 77 miliona eura i povratak profitabilnosti. Međutim, revidirani finansijski podaci, kako navodi Euractiv, ukazuju da su rezultati postignuti kombinacijom drastičnog rezanja troškova, kontinuiranog EU finansiranja i, sve važnije, novih poslova s autoritarnim režimima.

Azerbejdžan, “sponzorisani magazini” i urednička pitanja

Centralni dio Euractivove istrage tiče se produbljenih veza Euronewsa s državama poput Azerbejdžana, Kazahstana i Uzbekistana. Prema internim izvorima, godišnji ugovori za “sponzorisane magazinske emisije” u 2024. donijeli su oko 18 miliona eura - značajan dio ukupnih prihoda.

Analiza objavljenih sadržaja na euronews.com, navodi Euractiv, pokazala je da je više od trećine materijala označenog kao “Azerbejdžan” u posmatranom periodu bilo plaćeno (oglasi, sponzorstva ili promotivni stavovi). Istovremeno, u redakciji raste zabrinutost da komercijalna zavisnost od takvih aranžmana mijenja uredničke standarde.

Grupa od 48 zaposlenika u anonimnom pismu predsjedniku Euronewsa Pedru Vargasu Davidu tvrdi da se “urednička nezavisnost erodira”, uz navode o miješanju u rad, autocenzuri i kašnjenju u izvještavanju.

Vlasništvo, Orbanove veze i širenje franšiza

Euronews je 2022. preuzela Alpac Capital, investiciona firma Pedra Vargasa Davida. Euractiv podsjeća da je David ranije učestvovao u preuzimanju Vodafone Hungary, poslu koji su analitičari povezivali s nastojanjima Viktora Orbána da konsoliduje utjecaj nad domaćim medijskim prostorom. U Briselu, to je dodatno pojačalo sumnje da Euronews, formalno evropski emiter, ulazi u zonu gdje se vlasnički, politički i urednički interesi opasno preklapaju.

Upravo u tom okviru kritičari smještaju i širenje franšiza. Srbija je već dobila Euronews “licencu” kroz partnerstvo s Telekomom Srbija, a interni izvori govore i o uspostavi ili jačanju podružnica u državama Centralne Azije i Kavkaza.

Iako unutar Evropske komisije postoje određene rezerve, Euractiv navodi da je nadzor EU nad Euronewsom u praksi ograničen: revizije se odnose na sadržaj koji se direktno finansira EU ugovorima, dok vlasništvo, ukupna urednička nezavisnost i širi poslovni odnosi emitera ostaju izvan institucionalnog okvira kontrole.

Austrijski europarlamentarac Helmut Brandstätter pozvao je Euronews na potpunu transparentnost vlasništva i finansiranja, te formalno zaštićenu nezavisnost novinara - standard koji, kaže, mora važiti za sve medije.

╰┈➤ Program N1 televizije možete pratiti UŽIVO na ovom linku kao i putem aplikacija za Android /iPhone/iPad