NASA lansirala teleskop Roman – "mašinu za otkrića" vrijednu 4,3 milijarde dolara

NASA-in svemirski teleskop Nancy Grace Roman lansiran je u nedjelju, 30. augusta, u 7:26 po istočnoameričkom vremenu (13:26 po srednjoevropskom) raketom SpaceX Falcon Heavy sa lansirne rampe 39A Svemirskog centra Kennedy na Floridi. Fotografija rakete koja prolazi ispred Sunčevog diska tokom uspona već je obišla svijet.

Roman spaja veoma široko vidno polje s oštrim infracrvenim vidom, što mu omogućava da snima ogromne dijelove neba i zaviri duboko u kosmičku historiju. Koristi ogledalo prečnika 2,4 metra, isto kao Hubble, ali njegov glavni instrument – Wide Field Instrument – snima područje stotinu puta veće od Hubbleovog u jednom kadru.

"Nikada prije nismo mogli gledati svemir očima poput Romanovih", rekla je Julie McEnery, glavna naučnica projekta u NASA-inom centru Goddard. "Nema načina da predvidimo koliko ćemo više znati i vidjeti do ovog trenutka sljedeće godine."

Kontrolni centar u Goddardu počeo je primati telemetriju sedam minuta nakon lansiranja. Falcon Heavy odradio je let po planu, a teleskop se odvojio od rakete 31 minutu nakon polijetanja. Bočni boosteri vratili su se na Zemlju radi ponovne upotrebe. Sat i 23 minute nakon lansiranja potvrđeno je uspješno otvaranje solarnih panela i donjeg štita od Sunca.

Teleskop sada putuje tri mjeseca prema svojoj konačnoj orbiti oko Lagrangeove tačke L2, oko 1,5 miliona kilometara od Zemlje – iste tačke gdje radi i teleskop James Webb. Misija, čija se cijena procjenjuje na 4,3 milijarde dolara, razvijana je desetak godina, a naučna zajednica ju je proglasila prioritetom još 2010.

Glavni ciljevi su istraživanje tamne energije – tajanstvene sile koja ubrzava širenje svemira – tamne materije, te otkrivanje hiljada novih egzoplaneta metodom gravitacionog mikrosočiva. "Roman će biti mašina za otkrića koja će nas približiti odgovorima na najdublja pitanja o našoj kosmičkoj historiji", poručila je Nicky Fox, zamjenica administratora NASA-e za nauku.

Teleskop nosi ime Nancy Grace Roman, prve glavne astronomkinje NASA-e i prve žene na rukovodećoj poziciji u agenciji. Zbog njenog zalaganja za teleskop u svemiru, koje je dovelo do Hubblea, dobila je nadimak "majka Hubblea". Preminula je 2018. godine.

Lansiranje je bilo i politički događaj – predsjednik Trump uključio se uživo u konferenciju za medije nakon lansiranja, a novi šef NASA-e Jared Isaacman pohvalio je timove NASA-e i SpaceX-a.