Šta žir u šumi govori o tome koliko će biti krpelja? Naučnici pratili šumu 35 godina

Naučnici s Instituta za proučavanje ekosistema Cary (Cary Institute of Ecosystem Studies) od 1991. godine na oko 2.000 jutara šume u Millbrooku, u američkoj državi New York, prate krpelje, miševe, jelene, hrastove i vrijeme. Rezultate više od 35 godina rada objavili su u augustu u časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), u radu nazvanom „Ekologija lajmske bolesti: dugoročni podaci, iznenađenja i sinteza“.

Glavni autor je ekolog Richard S. Ostfeld, a među koautorima je i Felicia Keesing s koledža Bard. Rad navodi devet nalaza koji su iznenadili i same autore.

Lanac od žira do krpelja traje dvije godine

Hrastovi neke godine istovremeno daju izuzetno mnogo žira. Prema Institutu Cary, takav urod sljedeće godine poveća broj miševa, a godinu nakon toga broj nimfi, mladih krpelja. Zato veliki urod žira pouzdano najavljuje više krpelja dvije godine kasnije.

Bjelonogi miš dobar je izvor hrane za larve krpelja i uspješno prenosi bakteriju Borrelia burgdorferi, uzročnika lajmske bolesti. Kada je godina bila jaka za miševe, broj nimfi sljedeće godine bio je veći za oko 40 posto.

Jeleni nisu pokazali vezu

Jeleni se dugo smatraju glavnim krivcem za širenje krpelja. U cijelom nizu podataka, međutim, broj jelena nije bio statistički povezan s gustinom nimfi. Ostfeld kaže da su slabu pozitivnu vezu ranije vidjeli samo na kraćim odsječcima podataka.

Iznenađenje je bilo i to što broj miševa nije predvidio koliki je udio krpelja zaražen. Druge životinje, poput tvorova, vjeverica i oposuma, slabo prenose bakteriju, pa kada ih je mnogo, mogu „razrijediti“ udio zaraženih krpelja.

Toplija godina, manje krpelja

Laboratorijski ogledi sugerisali su da krpelje ubijaju velike vrućine i hladnoće. Na terenu su se, međutim, krpelji sklanjali dublje u tlo i opalo lišće i preživljavali. Toplije godine u Millbrooku su predviđale manje nimfi nego obično, iako toplina pogoduje miševima. Autori su očekivali da će zagrijavanje vremenom ići u korist krpeljima, ali to zasad nisu vidjeli.

Rad opisuje šume na sjeveroistoku SAD-a, gdje bolest prenosi crnonogi krpelj. U Evropi, prema Evropskom centru za prevenciju i kontrolu bolesti (ECDC), lajmsku boreliozu prenose krpelji iz grupe Ixodes ricinus. ECDC navodi i da jeleni nisu rezervoar bakterije, ali pomažu održavanju krpelja jer se na njima hrane odrasle jedinke.

Koliko slučajeva ima Federacija BiH

Prema epidemiološkom biltenu Zavoda za javno zdravstvo FBiH, u Federaciji su 2025. registrirana 23 slučaja lajmske borelioze, uz incidencu od 1,1 na 100.000 stanovnika. Godinu ranije bilo ih je 28. U periodu od 2021. do 2023. zavod je bilježio od devet do 12 slučajeva godišnje.

Najčešći znak bolesti je crvenilo koje se širi od mjesta uboda krpelja, a ECDC procjenjuje da se javlja kod većine zaraženih. Ko primijeti takvu promjenu na koži nakon boravka u prirodi, treba se javiti ljekaru.