Djeca su američkom ambasadoru donijela drveni poklon, sedam godina je visio na zidu njegovog ureda i prisluškivao sve

Bio je 4. august 1945, nekoliko sedmica prije kraja Drugog svjetskog rata.

Sovjetski Savez i Sjedinjene Države bili su još uvijek saveznici.

Delegacija dječaka iz pionirske organizacije došla je u rezidenciju ambasadora Averella Harrimana s poklonom: velikim drvenim grbom Sjedinjenih Država, ručno izrezbarenim. Predan je kao znak prijateljstva prema ratnom savezniku.

Harriman ga je objesio na zid svoje radne sobe u Spaso kući, gdje su ambasadori stanovali.

Zašto je naprava bila neuhvatljiva

Ovdje je tehnički dio, i on je suština priče.

Prislušne naprave tog vremena imale su bateriju i predajnik. Zato su se mogle otkriti: baterija se prazni, a predajnik stalno emituje signal koji se može uhvatiti.

Ova nije imala ništa od toga. Sastojala se od male metalne šupljine s tankom membranom i antene, i ničega više.

Sama po sebi nije radila. Bila je mrtav komad metala sve dok neko izvana ne bi na nju usmjerio radio signal određene frekvencije.

Kada bi taj signal stigao, naprava bi ga odbila nazad. Glas u sobi tresao je tanku membranu, a to treskanje mijenjalo je odbijeni signal taman toliko da se iz njega mogao rekonstruisati zvuk.

Sovjetski agenti bili su u zgradi preko puta. Kada bi htjeli slušati, uključili bi svoj predajnik. Kada bi prestali, naprava je opet bila samo komad metala u drvetu.

Zbog toga je nisu mogli otkriti uobičajenim provjerama, jer nije bilo šta da se otkrije dok nije radila.

Ko ju je napravio

Napravu je konstruisao Lav Termen, u svijetu poznat kao Leon Theremin.

Bio je izumitelj jednog od prvih elektronskih muzičkih instrumenata, onog koji se svira bez dodira, pokretima ruku u zraku, i koji nosi njegovo ime.

Nakon povratka iz Sjedinjenih Država uhapšen je i poslat u logor, a zatim prebačen u takozvanu šarašku, tajnu laboratoriju unutar logorskog sistema u kojoj su zatvoreni naučnici radili za državu.

Zadatak koji je tamo dobio bio je da nađe bolji način za prisluškivanje američke rezidencije. Rezultat je bio taj grb.

Kako je otkrivena

Otkriće je bilo slučajno.

Godine 1951. britanski radio-operater u britanskoj ambasadi u Moskvi uhvatio je na svom prijemniku američke glasove na kanalu koji je koristilo sovjetsko vazduhoplovstvo.

To nije imalo smisla, pa je prijavljeno. Uslijedila je potraga koja je trajala mjesecima.

Naprava je pronađena 1952, za vrijeme mandata ambasadora Georgea Kennana. On je kasnije zapisao da je za to vrijeme to bio fantastično napredan primjer primijenjene elektronike.

Grb je do tada visio na zidu sedam godina, kroz mandate četvorice ambasadora.

Šta je bilo poslije

Amerikanci su otkriće držali u tajnosti nekoliko godina.

Iznijeli su ga tek 1960, pred Ujedinjenim nacijama. Bilo je to nakon što je nad Sovjetskim Savezom oboren američki izviđački avion, pa je Moskva optuživala Washington za špijunažu. Ambasador Henry Cabot Lodge tada je podigao taj drveni grb kao dokaz da se špijuniralo i na drugu stranu.

Termen je iz logora pušten 1947. Kasnije je predavao na moskovskom konzervatoriju, dok nije otpušten jer je zamjenik direktora pročitao članak o njemu u stranim novinama i zaključio da struja ne služi muzici.

Naprava se u struci smatra pretečom tehnologije koja se danas koristi svuda. Kartice koje prislanjate na vrata ili na blagajni rade po istom načelu: nemaju bateriju, nego ih napaja signal uređaja koji ih čita.