Američki izvještaj o Balkanu: “Nije ono što piše, nego ono što je izostavljeno”

U sedmostraničnom izvještaju pod nazivom „Promovisanje regionalne stabilnosti i prosperiteta na Zapadnom Balkanu“, administracija predsjednika Donalda Trumpa navodi da ostaje posvećena stabilnosti regiona, teritorijalnom integritetu Bosne i Hercegovine i suzbijanju ruskog i kineskog uticaja.

Ipak, analitičari upozoravaju da dokument istovremeno pokazuje promjenu akcenta u američkom pristupu regionu: manje prostora za evropske integracije i demokratizaciju, a znatno više za stabilnost, energetiku, infrastrukturu i američke komercijalne interese.

Gdje su NATO i EU?

Analitičar Adi Ćerimagić ocijenio je da je “najupečatljiviji aspekt” izvještaja upravo ono što je izostavljeno.

“Najupečatljiviji aspekt sedmostraničnog izvještaja američkog State Departmenta upućenog Kongresu o politici Trumpove administracije za promoviranje regionalne stabilnosti i prosperiteta na Zapadnom Balkanu nije ono što piše u njemu, nego ono što je izostavljeno”, naveo je Ćerimagić u objavi na platformi X.

Posebno je ukazao na činjenicu da se evropske i euroatlantske integracije gotovo i ne spominju.

“Ne postoji bilo kakva referenca na podršku integraciji regiona u Evropsku uniju ili NATO, niti čak priznanje njihove važnosti”, naveo je on.

Prema njegovoj ocjeni, Evropska unija je u dokumentu predstavljena “u najboljem slučaju kao neakter, a u najgorem kao regulatorna prepreka i konkurent”.

Ćerimagić smatra da je to naročito vidljivo u dijelovima koji se odnose na ekonomiju i investicije.

“Za ovu američku administraciju strategije, politike i aktivnosti EU na Zapadnom Balkanu djeluju gotovo irelevantno”, poručio je.

“Era izgradnje države je završena”

U samom izvještaju State Department navodi da je “era izgradnje država predvođena SAD-om prošla”, te da se američka politika sada fokusira na “stabilnost i obostrano korisna partnerstva”, a ne na “spašavanje ili rekonstrukciju regiona”.

Dokument znatno više prostora posvećuje ekonomiji, energetici, infrastrukturi i američkim komercijalnim interesima nego demokratizaciji ili evropskim integracijama regiona.

Washington u izvještaju navodi da želi smanjiti ruski energetski uticaj i ojačati američko prisustvo kroz projekte gasne infrastrukture, energetike i transporta.

“Ključno pitanje je da li je ovo stvarni pravac politike SAD-a”

Politolog Jasmin Mujanović ocijenio je da dokument predstavlja “najkoherentniju artikulaciju američke politike prema regionu” otkako je Trump ponovo preuzeo predsjedničku funkciju.

“U suštini, malo toga ga razlikuje od decenija ranije američke politike prema Zapadnom Balkanu”, naveo je Mujanović u objavi na X.

On smatra da će evropske prijestolnice posebno zabrinute gotovo potpuno odsustvo Evropske unije iz dokumenta.

“Evropljani će biti uznemireni činjenicom da se EU gotovo ne pojavljuje u dokumentu, ali to zapravo odražava realnost na terenu i dugogodišnji pogled Washingtona. EU nije faktor jer je sama izabrala da ne bude faktor”, ocijenio je.

Mujanović ipak ističe da dokument sadrži neke važne formulacije koje su, kako kaže, ranije nedostajale u američkoj retorici.

“Fraze koje su zabrinjavajuće izostajale iz američkih diplomatskih signala, poput ‘teritorijalnog integriteta’ u kontekstu BiH, sada se ponovo pojavljuju kroz cijeli dokument. To je pozitivno”, naveo je.

Lobiranje i sankcije ?

Ipak, Mujanović upozorava da dokument izbjegava neka od najosjetljivijih pitanja u regionu.

“Odluka SAD-a da ukine sankcije protiv Milorada Dodika i njegovog režima u BiH ostaje potpuno neadresirana, kao i njegove kontinuirane prijetnje Daytonskom sporazumu”, naveo je.

Dodao je i da dokument govori o kineskom uticaju u regionu, ali bez direktnog imenovanja Srbije i Republike Srpske kao ključnih tačaka tog uticaja.

Također smatra da ostaje nejasno šta Washington podrazumijeva pod “slabim upravljanjem”, pojmom koji se više puta koristi u izvještaju.

“Da li SAD podržavaju reforme zasnovane na presudama Evropskog suda za ljudska prava i mišljenjima Venecijanske komisije, ili su spremne na ad hoc dogovore sa regionalnim liderima? To ostaje nejasno”, naveo je Mujanović.

Na kraju je upozorio i na pitanje lobiranja regionalnih lidera u Washingtonu.

“Ogromna lobistička potrošnja Milorada Dodika i Aleksandra Vučića uopšte se ne spominje, iako lebdi nad cijelom raspravom”, zaključio je Mujanović.

Iako izvještaj potvrđuje podršku teritorijalnom integritetu BiH i stabilnosti regiona, reakcije analitičara pokazuju da se ključna rasprava ne vodi samo oko onoga što Washington govori, nego i oko pitanja šta je iz američke strategije ovaj put izostavljeno.

┈➤ Program N1 televizije možete pratiti UŽIVO na ovom linku kao i putem aplikacija za Android /iPhone/iPad