Kako se pravilno čestita Vaskrs?

Da odmah riješimo sve dileme: najvažnije je da čestitate iskreno. Takvu čestitku prihvatiće svaki istinski vjernik, bez obzira na to kako ste je formulisali, pa makar to bilo i stilski neutralno – Sretan Uskrs. Svi oblici koji se koriste na našim prostorima nastali su pod uticajem različitih kulturnih i vremenskih tradicija. Tako je „Uskrs“ narodno ime, „Vaskrs“ je stari književni i crkveni naziv, dok je „Voskresenije“ savremeni crkveni oblik.

Šta kaže gramatika i pravopis?

Prema opšteprihvaćenim rječnicima i jezičkim priručnicima, najpravilnije bi bilo reći: „Hristos vaskrse“, međutim, sasvim je u redu i „Hristos voskrese“. Kako je onda nastala ova česta jezička dilema?

• Vaskrs: Izvorni oblici kao što su Vaskrs, Vaskrsenije ili Vaskrse potiču iz starog pravoslavnog crkvenog i književnog jezika. Ovi izrazi označavaju uskrsnuće, odnosno ustajanje iz mrtvih. Srpska redakcija staroslovenskog jezika nastala je još u 10. vijeku, a kroz vijekove se izgovor mijenjao dok nije dobio današnji oblik sa slovom „A“.
• Voskrsenije: Od sredine 18. vijeka u pravoslavnoj crkvi se kao zvaničan jezik upotrebljava ruskoslovenski. U tom jeziku se riječi izgovaraju na ruski način, sa „O“ u prvom slogu.
• Uskrs: Ovaj oblik pripada narodnom jeziku. U davna vremena, početno „U“ dobijeno je od starog početnog „V“.

Politički kontekst ili jezičko bogatstvo?

U stručnoj literaturi se navodi da su razlike između ovih oblika ponekad bile vještački naglašavane iz političkih razloga. Ipak, lingvisti naglašavaju da se oba oblika koriste u književnom i narativnom izrazu, s tim što prefiks „vas-“ zvuči svečanije, dok prefiks „us-“ pripada stilski neutralnom standardu.

Potpuno je ispravno i u duhu jezika i tradicije čestitati i Uskrs i Vaskrs. Odgovor na čestitku glasi: „Vaistinu vaskrse“ ili „Vaistinu voskrese“.

Pravopisni podsjetnik za čestitanje

Kada pišete čestitke, važno je obratiti pažnju na sljedeća pravila:

1. Nazivi praznika: Imena praznika se pišu velikim početnim slovom (Uskrs, Vaskrs, Božić, Bajram). Ukoliko se naziv sastoji od više riječi, samo se prva piše velikim slovom, osim ako je druga riječ vlastito ime (npr. Sveti Petar, Nova godina).
2. Pridjevi izvedeni iz praznika: Pridjevi izvedeni od naziva praznika pišu se malim slovom (uskršnji, vaskršnji, božićni).

Bez obzira na to koji oblik odaberete, važno je očuvati suštinu praznika – međusobno poštovanje i dobru namjeru.