Norveški zid gubi upola manje toplote od fasade koju sufinansira Fond FBiH

Toplotne gubitke kroz zid, krov ili prozor graditelji mjere koeficijentom prolaza toplote U. On kaže koliko vata prođe kroz kvadratni metar kad je razlika između unutrašnje i vanjske temperature jedan stepen. Što je broj manji, kuća je toplija i treba manje grijanja.

Norveški pravilnik o gradnji TEK17, koji objavljuje državna Direkcija za kvalitet gradnje (DiBK), za stambenu zgradu koja ispunjava zahtjeve preko propisanih mjera traži vanjski zid s U najviše 0,18, krov 0,13, pod 0,10, a prozore i vrata 0,80 W/m²K.

Koliko toplote izlazi kroz kvadratni metar zida

U tehničkim uslovima javnog poziva Fonda za zaštitu okoliša FBiH iz 2023., kojim je sufinansirana energetska obnova kuća i stanova, za izolovan vanjski zid traženo je U do 0,35, a za nove prozore do 1,40 W/m²K. Za fasadu je propisano najmanje 10 centimetara stiropora ili kamene vune.

Kad je vani nula, a u sobi 20 stepeni, iz tih brojeva se lako izračuna: kroz kvadratni metar zida po norveškom standardu prolazi oko 3,6 vata, a kroz zid koji ispunjava uslov Fonda oko sedam vata, dakle otprilike duplo više. Kod prozora je razlika 16 naspram 28 vata po kvadratu. Neizolovani zidovi u starijim zgradama gube još znatno više.

Za zid od 0,18 potrebno je, grubo računajući, dvadesetak centimetara kvalitetne izolacije, dvostruko više nego minimum iz uslova Fonda. Norveški propis pritom dozvoljava i manje strogu varijantu: kao donju granicu za zid navodi 0,22, za krov i pod 0,18, a za prozore 1,2 W/m²K.

Drvena fasada nije ono što grije

Norveške kuće često imaju fasadu od termički modifikovanog drveta. Taj postupak razvio je finski institut VTT s drvnom industrijom 1993., a ThermoWood je danas zaštićen naziv Međunarodnog udruženja ThermoWood. Drvo se zagrijava na oko 190 do 212 stepeni uz zaštitu vodenom parom, pa slabije upija vlagu i manje se krivi.

Prema priručniku tog udruženja, takvo drvo provodi toplotu 20 do 25 posto slabije od običnog. To je, međutim, obloga: priručnik izričito navodi da se ne smije koristiti za nosive dijelove. Toplotu u zidu drži sloj izolacije iza obloge, a ne daske koje se vide izvana.

Zanimljivo je da norveški propis ima posebno pravilo za kuće od masivnih brvana. Za njih se ne traži U vrijednost zida, nego da brvno bude debelo najmanje šest inča, odnosno oko 15 centimetara, uz ista pravila za krov, pod i prozore.

Zrak koji izlazi kroz pukotine

Drugi broj koji Norvežani mjere jeste propusnost. U mjerama iz TEK17 nova kuća pri razlici pritiska od 50 paskala smije izgubiti najviše 0,6 svoje zapremine zraka na sat, a ventilacija mora vratiti najmanje 80 posto toplote iz zraka koji izbacuje. Kuća je, dakle, gotovo zatvorena, a svjež zrak ulazi kontrolisano i usput se grije.

Za stan u BiH iz toga se mogu izvući tri stvari koje ne traže rušenje zidova. Prvo, prozori: razlika između starog i novog prozora mjeri se desetinama vata po kvadratu. Drugo, pukotine oko prozora i vrata, kroz koje topao zrak izlazi bez obzira na fasadu. Treće, plafon prema hladnom tavanu, za koji su uslovi Fonda tražili najmanje 15 centimetara kamene vune.

Šta je s ovogodišnjim pozivom Fonda

Poziv iz 2023. bio je vrijedan oko 12,9 miliona KM i pokrivao je do polovine ulaganja, najviše 5.000 KM po objektu, uključujući stanove u zgradama. Ove jeseni Fond je raspisao manji poziv za stambene objekte, vrijedan 1,5 miliona KM, otvoren 16. septembra. Zbog velikog interesa više puta je privremeno zatvaran, posljednji put 30. oktobra, a Fond navodi da će o ponovnom otvaranju obavijestiti na svojoj stranici.

Ko planira fasadu ili nove prozore, može tražiti od izvođača U vrijednost iz tehničkog lista i uporediti je s gornjim brojevima. Detaljni norveški zahtjevi objavljeni su na stranici DiBK-a.