Koliko brzo glečeri Grenlanda i Antarktika klize prema moru? Evo šta pokazuju sateliti

Glečer Pine Island na Zapadnom Antarktiku na mjestu gdje se odvaja od stijene i izlazi na more klizao je oko 12,7 metara na dan na kraju perioda mjerenja. Na početku je išao oko 10,6 metara. Ta razlika, oko petine više za jednu deceniju, jedan je od nalaza istraživanja koje je ledene pokrivače Grenlanda i Antarktika pratilo iz svemira od 2014. do 2024. godine.

Rad pod naslovom „Ten years of polar ice velocity mapping using Copernicus Sentinel-1“ objavljen je 2025. u časopisu Remote Sensing of Environment. Potpisuju ga Jan Wuite, Thomas Nagler, Markus Hetzenecker i Helmut Rott, a vodeći autor i Nagler rade u austrijskoj firmi ENVEO IT.

Radar koji vidi kroz oblake i polarnu noć

Podatke su dali sateliti Sentinel-1 iz evropskog programa Copernicus. Na njima je radarski instrument (SAR) dug 12 metara, koji snima kroz oblake, dim i bez sunčeve svjetlosti, što je na polovima presudno jer tamo mjesecima traje noć. Prvi satelit lansiran je 2014.

Prema Evropskoj svemirskoj agenciji (ESA), veći dio obale Antarktika sniman je svakih šest ili 12 dana, a karte brzine leda imaju rezoluciju 200 do 250 metara.

Brzine koje su izmjerili

• Antarktik: led se kreće od oko jednog do 15 metara na dan, zavisno od mjesta.
• Grenland: na pojedinim mjestima led se kreće prosječnom brzinom do 15 metara na dan.
• Sermeq Kujalleq (Jakobshavn): jedan od najbržih izlaznih glečera na svijetu, povremeno i do 50 metara na dan.
• Pine Island: na liniji gdje led prelazi u plutajući dio brzina je stalno rasla, s 10,6 na 12,7 metara na dan.

Naš račun, da bi se brojke lakše zamislile: 50 metara na dan je preko dva metra na sat. Glečer Pine Island brzinom od 12,7 metara na dan za godinu pređe oko 4,6 kilometara.

Zašto je brzina leda važna

Što glečer brže klizi prema okeanu, to više leda s kopna završava u moru i podiže njegov nivo. Američki Nacionalni centar za podatke o snijegu i ledu (NSIDC) navodi da bi potpuno otapanje antarktičkog ledenog pokrivača podiglo nivo mora za oko 58 metara, a grenlandskog za oko 7,4 metra. Ta dva pokrivača drže više od 68 posto slatke vode na Zemlji.

Riječ je o teoretskom maksimumu, a ne o prognozi. Naučnicima su zato važne i male promjene brzine, jer pokazuju gdje se tok leda prema moru mijenja. Wuite je za ESA rekao da nove karte daju „izvanredan pogled na dinamiku ledenih pokrivača“, a Nagler da je Sentinel-1 „iz temelja promijenio“ način na koji vide polarni led.

Šta dolazi poslije

Sentinel-1D lansiran je 4. novembra 2025. raketom Ariane 6 iz Francuske Gvajane. S njim se, navodi ESA, Grenland i Antarktik ponovo snimaju svakih šest dana ili češće. Podaci će se kasnije kombinovati s radarom buduće Copernicus misije ROSE-L, što bi, prema Nagleru, trebalo dodatno poboljšati praćenje toka leda.

Nuno Miranda, menadžer misije Sentinel-1 u ESA-i, rekao je da to omogućava praćenje ovih udaljenih područja u vremenskim razmacima kakvi ranije nisu bili mogući.