Osmi kontinent bio je pod nosom naučnicima dvjesto godina, a našli su ga tek kad su počeli strugati morsko dno

Riječ kontinent u svakodnevnom govoru znači veliki komad kopna.

U geologiji je definicija drugačija i ne zahtijeva da se po njemu hoda.

Da bi se nešto smatralo kontinentom, mora ispuniti četiri uslova: da je uzdignuto u odnosu na okolno morsko dno, da ima raznovrsne stijene karakteristične za kopno, da mu je kora znatno deblja od okeanske, i da je jasno odvojeno od susjednih kontinenata.

Zealandija ispunjava sva četiri. Jedini razlog zbog kojeg je nije bilo na kartama je što se ne vidi.

Dubina od jednog do dva kilometra

Najveći dio tog kontinenta leži na dubini između jednog i dva kilometra.

To je premalo da bi bilo obično okeansko dno, a previše da bi se iko sjetio pogledati.

Zbog toga se dugo smatralo da su Novi Zeland i Nova Kaledonija samo skupina ostrva usred okeana. Novi Zeland je u geografiji svrstavan pod Okeaniju, što je zbirni naziv za dijelove svijeta koji ne pripadaju nijednom kontinentu.

Ono što se ispod njih nalazi nije skupina plićaka nego jedan povezan komad kopnene kore.

Dvije decenije struganja dna

Do dokaza se došlo najsporijim mogućim putem.

Tim koji je vodio geolog Nick Mortimer iz novozelandskog instituta GNS Science proveo je gotovo dvadeset godina spuštajući opremu na morsko dno i strugajući uzorke stijena.

Ako su ispod okeana ostaci potopljenog kontinenta, u tim uzorcima moraju biti stijene koje nastaju samo na kopnu, a ne one koje nastaju na okeanskom dnu.

Uzorci su to potvrdili. Izvučeni su pješčar, mulj, krečnjak i granit, dakle upravo ono što se očekuje od kopnene kore. Dio stijena star je preko sto trideset miliona godina.

Prvi kontinent u cijelosti kartiran

Godine 2023. isti tim završio je posao koji nije obavljen ni za jedan drugi kontinent.

Napravljena je potpuna geološka karta Zealandije, uključujući i sjeverni dio koji je do tada bio najslabije istražen.

To je čini prvim kontinentom na Zemlji koji je u cijelosti kartiran, od ruba do ruba, jer se kod kopnenih kontinenata takva potpunost nikada nije postigla.

Karta je donijela i iznenađenja. Otkriven je pojas drevne vulkanske aktivnosti koji pokriva oko 250.000 kvadratnih kilometara, dakle površinu veličine samog Novog Zelanda, kao i granitna kičma duga četiri hiljade kilometara koja se proteže kroz jezgro kontinenta.

Zašto je potonuo, a Australija nije

Zealandija se, kao i Australija i Antarktik, odvojila od nekadašnjeg superkontinenta Gondvane.

Odvajanje se desilo prije osamdesetak miliona godina.

Razlika je u tome što se njena kora tokom tog razdvajanja rastegla i stanjila mnogo više nego kod susjeda. Tanja kora znači manju plovnost, pa je cijeli masiv postepeno potonuo.

Danas mu je kora debela između deset i trideset kilometara, dok je kod uobičajenih kontinenata oko četrdeset.

Najviši vrh tog kontinenta je Aoraki, poznat i kao Mount Cook, na Novom Zelandu. On je zapravo vrh planine koja se najvećim dijelom nalazi pod morem.

Autori istraživanja u svom radu zapisali su rečenicu koja sažima cijelu priču: Zealandija pokazuje da se u prirodnim naukama može previdjeti i ono što je veliko i očigledno.