Zašto Izrael gradi veze s krajnjom desnicom u Evropi

Prošlog mjeseca mađarski lider Viktor Orban dobio je snažnu podršku u predizbornoj kampanji od krajnje desničarskih saveznika širom Evrope - koordinisane poruke podrške stigle su od italijanske premijerke Giorgie Meloni, predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, te lidera francuskog Nacionalnog okupljanja, njemačke Alternative za Njemačku (AfD), španskog Voxa i austrijske Slobodarske partije. Glas podrške pridružio je i izraelski premijer Benjamin Netanyahu, koji je u unaprijed snimljenoj poruci pohvalio Orbana zbog "upornosti, hrabrosti i mudrosti da zaštiti svoju zemlju i svoj narod".

Orban i političke snage koje su ga podržale nisu tip partnera koje su izraelski lideri ranije održavali u svojoj diplomatskoj orbiti. Iako mnoge od tih partija danas ne nastupaju otvoreno antisemitski, predstavljaju nacionalističke i neliberalne političke struje koje su izraelske vlasti u prošlosti smatrale štetnim i za Jevreje u Evropi i za izraelske interese, piše Rosenberg za FP.

Ipak, Netanyahuova podrška Orbanu nije iznenađenje. Dvojica lidera godinama održavaju bliske odnose. Tokom Netanyahuove posjete Budimpešti u aprilu 2025. godine, Mađarska je objavila povlačenje iz Međunarodnog krivičnog suda, koji je izdao nalog za hapšenje izraelskog premijera zbog optužbi za ratne zločine. Taj potez bio je istovremeno politički signal savezništva i zajedničkog protivljenja međunarodnim institucijama.

Selektivna partnerstva s evropskom desnicom

Odnosi Izraela s krajnjom desnicom nisu jednaki u svim zemljama. Italijanska premijerka Meloni postala je kritičnija prema Izraelu kako je rastao broj civilnih žrtava u Gazi i opadala podrška izraelskoj politici među italijanskom javnošću. Njemački AfD pokušao je poboljšati odnose s Izraelom, ali je naišao na rezervisan odgovor zbog zabrinutosti o antisemitizmu. Austrijska Slobodarska partija također ostaje politički osjetljiv partner.

Uprkos tome, trend približavanja desnici postaje sve vidljiviji. Izraelski ministar vanjskih poslova Gideon Sa’ar prošle godine naložio je diplomatama da uspostave formalne kontakte s francuskim Nacionalnim okupljanjem, španskim Voxom i Švedskim demokratama. Istovremeno, Netanyahuova stranka Likud dobila je status posmatrača u političkom bloku Patriots for Europe u Evropskom parlamentu, koji okuplja niz desnih i populističkih partija.

Paralelno s tim, izraelski ministar za dijasporu Amichai Chikli aktivno pokušava izgraditi veze s krajnjom desnicom, što često izaziva sukobe s jevrejskim zajednicama u Evropi. Jedna međunarodna konferencija o antisemitizmu, koju je organizovao, bojkotovana je upravo zbog prisustva političara i aktivista krajnje desnice.

Ideološka bliskost i politički pragmatizam

Jačanje veza između Izraela i evropske krajnje desnice dijelom proizlazi iz ideološke sličnosti. Netanyahuova vlada uključuje ultradesne političke partije poput Religijskog cionizma i Otzma Jehudit. Pod njegovim vodstvom, stranka Likud se pomjerila udesno, a kritičari tvrde da izraelska vlada nastoji oslabiti sudstvo, državne institucije i medije na način sličan politikama Orbana u Mađarskoj.

Međutim, saradnja s krajnjom desnicom nije samo ideološka, već i rezultat političkog pragmatizma. Mnoge evropske desničarske partije fokusirane su na protivljenje imigraciji i rastućoj muslimanskoj populaciji u Evropi - pitanje koje izraelske vlasti smatraju povezanim s padom podrške Izraelu u evropskim društvima, naročito nakon početka rata u Gazi.

Netanyahu je ranije tvrdio da masovna imigracija mijenja političku sliku Evrope i slabi podršku Izraelu. Izraelski lideri vjeruju da bi eventualni dolazak krajnje desnice na vlast mogao dovesti do restriktivnije migracijske politike i jače političke podrške Izraelu.

Istovremeno, mnogi desničarski političari Izrael vide kao model snažne nacionalne države koja se suprotstavlja međunarodnim institucijama i liberalnim elitama.

Neugodna pozicija evropskih Jevreja

Ovakvo približavanje stvara dilemu za jevrejske zajednice u Evropi. S jedne strane, zabrinute su zbog rasta krajnje desnice i nacionalističkih politika koje mogu ugroziti liberalna društva u kojima su Jevreji historijski napredovali. S druge strane, rast antisemitizma i antiizraelskih stavova u pojedinim muslimanskim zajednicama povećava osjećaj nesigurnosti.

Ankete pokazuju da dio evropskih Jevreja sve više podržava desničarske stranke, posebno zbog njihove tvrde migracijske politike i snažne podrške Izraelu.

Geopolitički interes i evropska politika

Izrael nastoji izgraditi odnose s desničarskim partijama i zbog političkih promjena u Evropi, gdje populističke stranke u mnogim državama bilježe rast popularnosti. Izraelski lideri procjenjuju da bi održavanje kontakata s tim partijama moglo osigurati buduću diplomatsku podršku.

Takva strategija već je donijela određene rezultate. Iako Evropska unija ostaje važan trgovinski i istraživački partner Izraela, unutar EU rastu kritike izraelske vojne kampanje u Gazi. Ipak, zahvaljujući podršci pojedinih desničarskih vlada i tradicionalnih saveznika poput Njemačke i Austrije, EU do sada nije uvela ozbiljnije sankcije Izraelu.

Rizici dugoročne strategije

Ipak, analitičari upozoravaju da oslanjanje na krajnju desnicu može biti rizično. Primjer Sjedinjenih Američkih Država pokazuje da dijelovi desničarskog političkog spektra, uključujući pojedine utjecajne ličnosti unutar pokreta MAGA, sve češće kritikuju Izrael.

Stručnjaci upozoravaju da krajnje desne partije često dijele snažan nacionalizam, nepovjerenje prema manjinama i skepticizam prema međunarodnim savezima. Postoji bojazan da bi, nakon dolaska na vlast, neke od tih partija mogle ublažiti proizraelski stav ili čak ponovo oživjeti antisemitizam.

Izrael se, tako, nalazi između geopolitičke potrebe za novim saveznicima i rizika da saradnja s krajnjom desnicom dugoročno može imati nepredvidive političke posljedice.

Program N1 televizije možete pratiti UŽIVO na ovom linku kao i putem aplikacija za Android /iPhone/iPad