Zašto je iransko ostrvo Qeshm meta SAD-a?

Američka vojska je u ponedjeljak izvela "odbrambene" napade na ostrvo, navodi se u izvještajima američkih medija koji se pozivaju na jednog američkog zvaničnika.

Zvaničnik je tvrdio da su američke snage gađale lanser raketa zemlja-zrak nakon što su iranske snage navodno pokušale napasti američki vojni avion.

Do incidenta je došlo više od osam mjeseci nakon što su SAD i Izrael 28. februara pokrenuli vojnu ofanzivu protiv Irana.

Geografija, stanovništvo i ekonomija

Qeshm je najveće iransko ostrvo i najveće ostrvo u Zaljevu, a prostire se na površini od približno 1.500 kvadratnih kilometara.

Nalazi se u južnoj pokrajini Hormozgan, u blizini lučkog grada Bandar Abasa, a od iranskog kopna razdvojeno je moreuzom Khuran. Ostrvo se proteže duž sjevernog dijela Hormuškog moreuza, koji povezuje Zaljev s Omanskim zaljevom.

S druge strane moreuza nalaze se omansko poluostrvo Musandam i sjeveroistočna obala Ujedinjenih Arapskih Emirata.

Okrug Qeshm, koji obuhvata ostrva Qeshm, Hengam i Larak, ima oko 190.000 stanovnika, prema podacima iranske državne novinske agencije IRNA.

Ribarstvo, pomorski transport, turizam i trgovina spadaju među glavne privredne aktivnosti. Na ostrvu se također nalaze Slobodna trgovinska zona Qeshm, komercijalne luke i industrijski objekti koji podržavaju trgovinu sa susjednim zemljama Zaljeva.

Geopark na ostrvu, koji je pod zaštitom UNESCO-a i poznat po svojim geološkim formacijama i morskom biodiverzitetu, predstavlja još jednu atrakciju za posjetioce.

Strateški i vojni značaj

Lokacija ostrva Qeshm, u blizini Hormuškog moreuza, čini ga važnim za iransku obalsku odbranu i pomorski nadzor.

Pomorske snage Korpusa garde islamske revolucije (IRGC) djeluju u vodama oko ostrva, kao dio iranskog vojnog prisustva duž sjeverne strane moreuza.

Iranski mediji izvještavali su o aktivnostima IRGC-a koje uključuju Qeshm i obližnja ostrva, dok su međunarodni mediji ukazali na postojanje pomorske baze i podzemnih raketnih postrojenja na ovom ostrvu.

U maju je IRGC najavio proširenje zone pomorske kontrole, koja se proteže od zapadnog dijela Qeshma prema emiratu Um el-Kuvejn (Ujedinjeni Arapski Emirati), te od iranskog mjesta Kuh Mobarak prema Fudžejri.

U toj objavi Qeshm je naveden kao geografska referentna tačka u okviru planova Teherana za uspostavljanje pomorske kontrole.

Nedavni američki napadi

Prema navodima američkih medija, koji se pozivaju na jednog američkog zvaničnika, vojska SAD-a je u ponedjeljak izvela napade na ostrvo Qeshm.

"Bila je to odbrambena mjera, s obzirom na to da su Iranci koristili rakete zemlja-zrak protiv američkih snaga i sredstava", izjavio je taj zvaničnik.

On je naveo da su američke snage napale lanser raketa zemlja-zrak nakon što su iranske snage navodno pokušale gađati američki vojni avion.

Lokacija lansera i razmjeri štete nisu odmah bili poznati.

Ovi napadi uslijedili su nakon tvrdnje Irana da su njegove snage oborile dvije američke izviđačke bespilotne letjelice južno od Qeshma.

Kako prenose iranski mediji, Korpus garde islamske revolucije (IRGC) saopćio je u ponedjeljak da su njihove snage, koristeći sisteme za elektronsko ratovanje, oborile dvije bespilotne letjelice tipa MQM-170. Ova tvrdnja nije mogla biti nezavisno potvrđena.

Veliki napadi tokom rata

Qeshm je među iranskim ostrvima i obalnim područjima koja su ciljana od početka američko-izraelske ofanzive 28. februara.

Dana 31. maja, Centralna komanda SAD (CENTCOM) najavila je napade na iranske radarske i komandno-kontrolne objekte dronovima na Qeshmu i u Goruku na kopnu.

Dana 5. juna, CENTCOM je izvijestio o dodatnim napadima na obalne nadzorne radarske objekte u istim područjima.

U martu, iranske vlasti su optužile SAD za napad na postrojenje za desalinizaciju na Qeshmu, čime je poremećena opskrba pitkom vodom za 30 sela.

Iranski ministar vanjskih poslova Abbas Araghchi osudio je napad, rekavši da je meta bila civilna infrastruktura.

"SAD je postavio ovaj presedan, a ne Iran", rekao je.

Lokalne vlasti su rekle da je postrojenje snabdijevalo približno 40.000 stanovnika prije nego što su popravke završene i opskrba vodom obnovljena.

IRGC je kasnije tvrdio da je u znak odmazde ciljao američki pomorski objekt u Bahreinu.

Uloga u plovidbi kroz Hormuški moreuz

Qeshm je dobio na značaju jer je Iran pooštrio ograničenja za komercijalnu plovidbu kroz Hormuški moreuz.

Mornarica IRGC-a zahtijevala je od plovila da koordiniraju svoja kretanja s iranskim vlastima i koriste određene rute.

Neki komercijalni brodovi koristili su alternativni prolaz između ostrva Qeshm i Larak umjesto konvencionalnih plovnih puteva dalje na jugu.

Prolaz se nalazi unutar iranskih teritorijalnih voda, što omogućava iranskim vlastima da pažljivo prate kretanje plovila.

Pomorski izvještaji su identificirali pomorsku instalaciju IRGC-a duž južne obale Qeshma u blizini prolaza.

Iranske vlasti upozorile su plovila da ne koriste neovlaštene rute ili da ne rade bez sistema identifikacije.

Položaj Qeshma nasuprot Omanu i UAE i blizu plovnih ruta koje opslužuju zemlje Perzijskog zaljeva čini ga strateški važnim za regionalnu trgovinu.

Ograničenja koja utiču na rute oko ostrva i šireg moreuza mogu poremetiti izvoz nafte i gasa i komercijalnu plovidbu u cijeloj regiji.