Poražavajuća slika evropskog puta BiH: Nazadovanje na deset frontova, ozbiljnog napretka nema nigdje

Prema nalazima organizacija civilnog društva koje su učestvovale u izradi izvještaja, u deset oblasti zabilježeno je nazadovanje, u sedam ograničen napredak, dok u dvije nije bilo značajnijih promjena.

Posebno zabrinjava što se nazadovanje odnosi na oblasti ključne za zaštitu ljudskih prava i evropske integracije, među kojima su borba protiv korupcije, sloboda izražavanja, zabrana diskriminacije, tranzicijska pravda, sprečavanje torture i klimatske promjene.

Autori ocjenjuju da je politički zamah, nastao nakon odluke Evropskog vijeća iz marta 2024. godine o otvaranju pristupnih pregovora, praktično izgubljen.

Dvije godine nakon odluke, pregovori nisu počeli

Iako je Evropsko vijeće u martu 2024. donijelo političku odluku o otvaranju pregovora, BiH do kraja perioda obuhvaćenog izvještajem nije ispunila ključne uslove za njihov stvarni početak.

Nije imenovan glavni pregovarač, nije uspostavljena pregovaračka struktura, niti je usvojen Nacionalni program za preuzimanje pravne stečevine Evropske unije.

Umjesto pripreme institucija za zahtjevan pregovarački proces, period od druge polovine 2025. do sredine 2026. obilježili su politička kriza, institucionalne blokade i sporovi o nadležnostima.

U izvještaju se posebno ukazuje na krizu izazvanu postupcima vlasti Republike Srpske nakon presude Miloradu Dodiku, kao i raspad dotadašnje koalicije na državnom nivou.

Takve okolnosti, navode autori, direktno su usporile usvajanje evropskih reformi.

Blokade imaju i finansijsku cijenu

Posljedice političkog zastoja posebno su vidljive kroz Plan rasta Evropske unije za Zapadni Balkan.

BiH je Reformsku agendu dostavila Evropskoj komisiji tek u septembru 2025. godine, nakon višestrukih odgađanja. Komisija je prethodno, u julu iste godine, već smanjila indikativni iznos sredstava namijenjenih BiH za deset posto zbog propuštenih rokova.

Prema stanju opisanom u izvještaju, početkom 2026. nisu bili završeni potrebni sporazumi ni uspostavljeni institucionalni mehanizmi za provođenje Reformske agende.

Zbog toga BiH nije mogla pristupiti ni iznosu od 68 miliona eura predviđenom za pretfinansiranje.

Na predstavljanju izvještaja 9. novembra predstavnik Transparency Internationala BiH Edo Kanlić upozorio je da bi, ukoliko država do kraja godine ne ispuni potrebne uslove, mogla izgubiti pristup dodatnim sredstvima u iznosu od 373 miliona KM.

Autori naglašavaju da političke blokade više nisu samo pitanje odgađanja rokova na putu ka članstvu, nego imaju neposredne finansijske posljedice i odgađaju pristup sredstvima namijenjenim reformama i ekonomskom razvoju.

Reforma javne uprave gotovo zaustavljena

Posebno loše rezultate izvještaj bilježi u reformi javne uprave.

Do kraja 2025. godine u potpunosti je realizovano samo 17,66 posto aktivnosti iz Akcionog plana reforme javne uprave, dok je stepen realizacije prema zajedničkim pokazateljima iznosio svega 9,56 posto.

BiH je, prema procjenama navedenim u izvještaju, bila najlošije rangirana među državama Zapadnog Balkana u pet od šest oblasti reforme javne uprave.

Dodatni problem predstavlja činjenica da Koordinacioni odbor za reformu javne uprave nije održao sastanak od februara 2024. godine.

Zbog institucionalnih blokada nije reaktiviran ni Fond za reformu javne uprave, koji raspolaže s približno deset miliona konvertibilnih maraka.

Korupcija i pravosuđe bez ozbiljnog pomaka

U oblasti pravosuđa, autori upozoravaju na izostanak ključnih zakonskih reformi i nedovoljne rezultate u borbi protiv korupcije na visokom nivou.

Novi zakon o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću BiH nije bio usvojen do kraja izvještajnog perioda, dok je provjera imovinskih kartona nosilaca pravosudnih funkcija ostala djelimično operativna.

Prema podacima iz maja 2026. godine, od 1.546 predmeta koji se odnose na imovinske izvještaje za 2024. završeno je svega 347, odnosno približno 22 posto.

Na predstavljanju izvještaja direktorica Centra za istraživačko novinarstvo Lejla Bičakčić upozorila je i da je tokom 2025. godine podignuto samo šest optužnica za visoku korupciju, što predstavlja pad od gotovo 75 posto u odnosu na ranije godine.

Izvještaj ukazuje i na dugogodišnje probleme u sprečavanju sukoba interesa, posebno u Federaciji BiH, gdje još nije uspostavljen funkcionalan zakonski mehanizam za utvrđivanje i sankcionisanje takvih slučajeva.

Godina propuštenih prilika

Autori zaključuju da period obuhvaćen izvještajem ne predstavlja samo još jednu godinu sporog napredovanja prema Evropskoj uniji.

Problem je, ocjenjuju, mnogo dublji: nakon političkog iskoraka u martu 2024. godine nisu uspostavljeni institucionalni i politički mehanizmi koji bi tu odluku pretvorili u kontinuirane reforme.

Zbog toga Inicijativa preporučuje hitno imenovanje glavnog pregovarača, uspostavljanje funkcionalne pregovaračke strukture, usvajanje evropski usklađenih pravosudnih zakona, jačanje borbe protiv korupcije i uklanjanje prepreka za korištenje sredstava iz Plana rasta.

Zaključak izvještaja svodi se na ozbiljno upozorenje: formalna politička odluka o otvaranju pregovora ne znači mnogo ako institucije nisu sposobne ili spremne provesti reforme koje članstvo u Evropskoj uniji zahtijeva.