Može li narukvica na zglobu ublažiti tikove? Uređaj je probao i Lewis Capaldi

Katie ima 15 godina i živi u Hertfordshireu u Engleskoj. Teške tikove ima od sedme godine. Kada je s majkom otputovala u Nottingham da isproba narukvicu koja šalje blage električne impulse kroz zglob, taj dan je, prenosi BBC, nazvala najboljim danom u svom životu. Petnaestogodišnji Ollie iz Cheshirea za The Telegraph je rekao da uređaj djeluje „kao prekidač za svjetlo“.

Riječ je o uređaju Neupulse, koji su razvili istraživači Univerziteta u Nottinghamu. Nosi se na zglobu kao sat i ritmičnim impulsima stimuliše medijalni živac. Cilj je uticati na moždane mreže povezane s nastankom tikova. Uređaj razvija Neurotherapeutics Ltd, kompanija koju je osnovao univerzitet.

Šta je Touretteov sindrom

Touretteov sindrom je neurološko stanje koje izaziva iznenadne, nevoljne i ponavljane pokrete ili zvukove, takozvane tikove. To može biti treptanje, sleganje ramenima, trzanje, pročišćavanje grla, šmrcanje ili ponavljanje riječi. Psovanje je, suprotno uvriježenom mišljenju, rijetko, navodi britanska zdravstvena služba NHS.

Simptomi obično počnu između pete i desete godine. Prema američkom Nacionalnom institutu za neurološke poremećaje (NINDS), tikovi su često najizraženiji u ranim tinejdžerskim godinama i kod mnogih slabe do kraja tinejdžerskog doba ili početka dvadesetih. Kod nekih ostaju i u odrasloj dobi. Britanska agencija NICE procjenjuje da sindrom ima otprilike jedno od stotinu djece školskog uzrasta. Sindrom se ne može izliječiti, ali se tikovi mogu ublažiti, najčešće bihevioralnom terapijom, a po potrebi i lijekovima.

Šta je probao Lewis Capaldi

Škotski pjevač Lewis Capaldi otkrio je u septembru 2022. da ima Touretteov sindrom. Narednog ljeta, na festivalu u Glastonburyju, tikovi su mu se pojačali usred nastupa, a publika je otpjevala pjesmu umjesto njega. Nakon toga je najavio pauzu.

Prije toga, krajem januara 2023, Capaldi je pred koncert u Nottinghamu svratio na univerzitet da isproba Neupulse. Profesor Stephen Jackson, koji vodi istraživanje, tada je rekao da je pjevač izjavio da se uz stimulaciju osjećao smirenije i da bi uređaj želio ponovo probati.

Šta pokazuje studija

Iste godine objavljeni su rezultati britanskog dvostruko slijepog kliničkog ispitivanja sa 121 učesnikom. Učesnici su prototip uređaja koristili kod kuće 15 minuta dnevno, mjesec dana. Prema univerzitetu, učestalost tikova tokom aktivne stimulacije pala je za više od četvrtine. Težina tikova nakon četiri sedmice u toj grupi smanjena je za više od 35 posto.

Rezultati su tada objavljeni kao preprint na platformi medRxiv, odnosno prije recenzije u stručnom časopisu. Riječ je o prosječnim vrijednostima, pa uređaj ne pomaže svima jednako.

Može li se kupiti i kakav je stav NHS-a

Postoje dvije verzije. Neupulse-C prodaje se kao uređaj za opće blagostanje, za smirenje i opuštanje, s cijenama od 500 funti naviše, piše The Telegraph. To je više od 1.000 KM. Prema stranici proizvođača, isporuka je zasad moguća samo u Veliku Britaniju i na Kanalska ostrva. Neupulse-M, verzija namijenjena liječenju tikova kao medicinski uređaj, još prolazi postupak regulatornog odobrenja.

NICE, agencija koja procjenjuje tretmane za NHS, krajem 2024. je u nacrtu smjernica podržao uređaj za osobe starije od 12 godina, uz uslov da dobije potrebne oznake. U važećoj smjernici navodi se da se do dobijanja oznaka CE i UKCA ne može koristiti u okviru NHS-a. Prema pisanju BBC-ja, NICE traži i više dokaza o dugoročnoj koristi.

Osobe s tikovima ili roditelji djece s tikovima trebali bi se prije bilo kakvog uređaja posavjetovati s neurologom ili dječijim psihijatrom. Narukvica nije lijek za Touretteov sindrom, nego jedan od načina na koji se istražuje ublažavanje tikova.