Češki speleolozi tvrde da su na Balkanu našli najveće podzemno termalno jezero

Češki istraživači prvi put su do podzemnog sistema u kanjonu Vromoner došli 2021. godine. Ekspediciju je vodio speleolog Marek Audy. Put im je pokazao visok stub pare koji se dizao iz krečnjačkog masiva, navodi češka Nadace Neuron, fondacija koja je platila ekspediciju i po kojoj je jezero dobilo ime. Para je izlazila iz jame dublje od 100 metara, koju su speleolozi nazvali Atmos.

Na dnu su našli snažan dotok termalne vode i veliko jezero. Kako piše Live Science, vratili su se 2024. s 3D skenerima da ga izmjere.

Više od osam miliona litara tople vode

Mjerenja koja je objavila fondacija, rađena mobilnim LiDAR skenerom i geodetskim snimanjem, daju jezeru 138,3 metra dužine, 42 metra širine i 345 metara obima. U njemu je 8.335 kubnih metara termalne mineralne vode, odnosno oko 8,3 miliona litara. Live Science to poredi s otprilike tri i po olimpijska bazena.

Svod iznad vode je, prema fondaciji, tri puta veći od glavne dvorane Narodnog pozorišta u Pragu.

Fondacija ga predstavlja kao najveće podzemno termalno jezero na svijetu. Ranije se tom titulom, prema Reutersovom izvještaju iz 2008. koji prenosi Live Science, dičilo manje jezero u pećini ispod turskih kupatila u Budimpešti. Titula „najvećeg“ je, dakle, tvrdnja istraživača i fondacije koja je finansirala ekspediciju.

Gdje tačno leži

Kanjon Vromoner je na jugu Albanije, blizu Leskovika i same granice s Grčkom. Kroz njega teče rijeka Sarandaporo, koja izvire u Grčkoj i ima sliv od 850 kvadratnih kilometara, piše Audy u francuskom speleološkom časopisu Spelunca. Na desnoj obali kanjona izbijaju termalni izvori do 28 °C, a s lijeve hladni krški izvori.

Atmos nije jedina pećina u tom krečnjaku. U Sumpornoj pećini, dugoj 520 metara, voda ima stalnih 27 °C, a sumporovodik u zraku blizu jakih izvora dostiže 14 ppm, navode istraživači okupljeni oko rumunskog Instituta za speleologiju „Emil Racoviță“ u radu objavljenom 2024. u časopisu Diversity. Oni upozoravaju da ovo krško područje i dalje nije zaštićeno, iako su nacionalni parkovi u okolini proglašeni.

Kiselina koja kopa pećine iznutra

Ovakve pećine ne nastaju kao većina krških, od kišnice koja se cijedi odozgo. Topla voda iz dubine nosi sumporovodik, koji u dodiru s kisikom daje sumpornu kiselinu, a ona otapa krečnjak i širi dvorane. Stručnjaci to zovu speleogeneza sumpornom kiselinom.

Audy je s hidrogeolozima s Karlovog univerziteta u Pragu te rumunskim i albanskim kolegama krajem 2025. u časopisu International Journal of Speleology objavio rezultate testova bojenjem vode. Voda iz pećinskih jezera stigla je do svih izvora osim jednog. Zaključak je da dovodni kanali ne donose samo čistu vodu iz dubine, nego mješavinu duboke vode i vode iz jezera uzvodno.

Sistem je, dakle, povezaniji nego što bi se moglo očekivati. Ono što uđe u jedno jezero može se pojaviti na izvorima nizvodno, što je važno svugdje gdje ljudi piju vodu iz krških izvora, pa i u našem kraju.

Iz fondacije kažu da su za priču zanimanje pokazala i lokalna i međunarodna izdanja National Geographica. Audy za Live Science kaže da tim želi više saznati o geologiji i biologiji tog područja.