Od studentskih blokada do izborne utrke: Kako je nastala Studentska lista koja danas izaziva Vučićev SNS

Povod za okupljanje studenata bila je nesreća na Željezničkoj stanici u Novom Sadu 1. novembra 2024. godine, kada je usljed urušavanja nadstrešnice poginulo 16 osoba, a jedna osoba teško povrijeđena.

Nakon napada na studente Fakulteta dramskih umjetnosti u Beogradu počele su blokade fakulteta, koje su se u kratkom periodu proširile na druge visokoškolske ustanove. U protestni pokret postepeno su se uključili svi državni univerziteti.

Višemjesečno nezadovoljstvo i protesti imali su posljedice i na tadašnju vlast. Miloš Vučević, koji je u tom periodu obavljao funkciju premijera Srbije, najavio je ostavku, nakon čega je pala Vlada.

Od studentskih plenuma do liste s 250 kandidata

Zahtjev za raspisivanje vanrednih parlamentarnih izbora studenti su isticali mjesecima, a istovremeno su pripremali vlastiti nastup na izborima.

Prema njihovim objašnjenjima, formiranje liste bilo je rezultat rada koji je trajao duže od godinu dana. O kandidatima se odlučivalo kroz studentske plenume i zajedničke dogovore tokom blokada, a konačan spisak obuhvatio je 250 osoba.

Iako su pripreme trajale dugo, imena kandidata nisu odmah predstavljena javnosti. Jedan student Pravnog fakulteta u Beogradu za Deutsche Welle ranije je objasnio da su iza odluke o njihovom privremenom skrivanju stajali taktički i sigurnosni razlozi.

Nakon raspisivanja izbora uslijedilo je i formalno osnivanje grupe građana "Studentska lista – Studenti pobeđuju", s 14 potpisnika.

Za slogan kampanje odabrana je poruka "Srbija ili mafija".

Skoro 70.000 potpisa podrške

Prije zvanične potvrde kandidature studenti su organizovali prikupljanje potpisa građana širom Srbije.

Tokom vikenda na brojnim lokacijama stvarali su se redovi građana koji su željeli podržati listu. Studentski predstavnici istovremeno su tvrdili da su u pojedinim mjestima imali poteškoća zbog otkazivanja termina za ovjeru potpisa kod notara.

S druge strane, Javnobilježnička komora Srbije saopćila je da svih 225 javnobilježničkih kancelarija prima zahtjeve za ovjeru potpisa podrške izbornim listama, u skladu sa zakonom i redoslijedom njihovog pristizanja.

Studentska lista predata je Republičkoj izbornoj komisiji (RIK) 14. septembra, nakon organizovane šetnje od Rektorata do sjedišta Komisije.

Arhiv javnih skupova procijenio je da se ispred Rektorata okupilo približno 6.000 ljudi, dok je u koloni koja se kretala prema RIK-u bilo oko 8.700 učesnika.

Nakon provjere dokumentacije, utvrđeno je da je Studentska lista prikupila 69.099 važećih potpisa podrške, iako je za kandidaturu bilo potrebno najmanje 10.000.

Republička izborna komisija proglasila je listu 15. septembra, jednoglasnom odlukom svih 19 prisutnih članova.

Ko je podržao studente, a ko je odlučio samostalno izaći na izbore?

Studentski pokret tokom priprema za izbore dobio je podršku brojnih građanskih inicijativa, lokalnih pokreta i dijela opozicionih političkih organizacija.

Među organizacijama koje su stale uz studente bili su ProGlas i "Budi heroj" Miše Bačulova.

Međutim, nije postignut dogovor o jedinstvenom nastupu svih opozicionih aktera.

Stranka slobode i pravde (SSP) i Srbija centar odlučili su učestvovati u koaliciji "Evropska Srbija – Marinika Tepić – Zdravko Ponoš", dok su se i druge opozicione organizacije opredijelile za zaseban izborni nastup.

Na izborima ukupno učestvuje 18 lista, a Studentska lista nalazi se na trećem mjestu zbirnog glasačkog listića.

Predizborna kampanja uz incidente i međusobne optužbe

Studentska lista svoju kampanju zvanično je započela skupom u Novom Sadu, nakon čega su njeni predstavnici nastavili aktivnosti u drugim gradovima Srbije.

Tokom septembra organizovani su razgovori s građanima, obilasci domaćinstava i postavljanje informativnih štandova na javnim površinama.

Na pojedinim lokacijama svoje štandove postavljali su i aktivisti Srpske napredne stranke, neposredno uz punktove studentskog pokreta.

Predizborni period nije protekao bez incidenata.

Prema izvještajima N1 Srbija, od početka kampanje 9. septembra zabilježeno je nekoliko sukoba u kojima su učestvovali aktivisti SNS-a i pristalice Studentske liste.

Jedan od prijavljenih incidenata dogodio se 6. oktobra u Valjevu, a u izvještajima o tom događaju spominjali su se pristalice Studentske liste, kandidatkinja SNS-a Nina Kuburović i novinarka Informera.

U vezi s jednim od odvojenih sukoba, nadležno tužilaštvo u Novom Sadu naložilo je policiji identifikaciju učesnika.

U više gradova zabilježeno je i oštećivanje bilborda Studentske liste, na kojima su ispisivane uvredljive poruke.

Prigovori zbog glasanja u inostranstvu

Studentska lista osporavala je i pojedine odluke koje se odnose na organizaciju glasanja državljana Srbije izvan zemlje.

Prigovori su se odnosili na raspored biračkih mjesta i termine glasanja u inostranstvu, ali ih Republička izborna komisija nije prihvatila.

Uoči izbora reagovalo je i Udruženje novinara Srbije, upozoravajući na poteškoće s kojima se strani novinari suočavaju prilikom dobijanja akreditacija za izvještavanje o izbornom procesu.

Šta su pokazivale ankete

Tokom predizbornog perioda objavljivana su istraživanja javnog mnijenja koja su pokazivala različite odnose snaga između Studentske liste i koalicije okupljene oko Srpske napredne stranke.

Prema junskom istraživanju organizacije CRTA, provedenom od 10. do 24. juna na uzorku od 2.324 punoljetne osobe, Studentska lista imala je podršku 44,9 posto opredijeljenih birača, dok je SNS imao 35,7 posto. Podrška Socijalističkoj partiji Srbije iznosila je 3,8 posto.

Nova srpska politička misao (NSPM) u julu je objavila istraživanje prema kojem je Studentska lista imala 39,6 posto podrške, a SNS 37,5 posto.

Međutim, istraživanja agencije Faktor Plus prikazivala su drugačiji odnos snaga. Prema anketi provedenoj od 16. do 20. septembra, lista "Ujedinjena Srbija" imala je podršku 48,6 posto ispitanika, dok je Studentska lista bila na 37,1 posto.

Najnovije istraživanje NSPM-a, objavljeno 20. oktobra, pokazalo je znatno manju razliku između dvije liste.

Istraživanje je provedeno telefonskim putem, od 25. septembra do 5. oktobra, na reprezentativnom uzorku od 1.050 ispitanika na području Srbije bez Kosova.

Prema tim rezultatima, među opredijeljenim biračima Studentska lista imala je podršku od 44,5 posto, a lista "Aleksandar Vučić – Ujedinjena Srbija" 42,7 posto.

Isto istraživanje pokazalo je da je 18,3 posto ispitanika bilo neodlučno, nije znalo za koga bi glasalo ili nije željelo odgovoriti na pitanje.

Urednik NSPM-a Đorđe Vukadinović naglasio je da se rezultati ovog istraživanja ne mogu tumačiti kao predviđanje konačnog izbornog ishoda.

S druge strane, Aleksandar Vučić tokom kampanje tvrdio je da podrška SNS-u raste, dok Studentska lista bilježi pad.

Izbore prati veliki broj domaćih i međunarodnih posmatrača

Današnje parlamentarne izbore u Srbiji prati više od 16.000 domaćih i međunarodnih posmatrača, među kojima su predstavnici organizacija koje se bave praćenjem izbornog procesa i zaštitom izbornih prava.

Biračka mjesta otvorena su od 7 do 20 sati, a građani odlučuju o raspodjeli 250 poslaničkih mjesta u Narodnoj skupštini Srbije.

Prvi nezvanični rezultati očekuju se nakon zatvaranja biračkih mjesta, dok će zvanični rezultati zavisiti od obrade glasova i odluka Republičke izborne komisije. >>Opširnije

╰┈➤ Program N1 televizije možete pratiti UŽIVO na ovom linku kao i putem aplikacija za Android /iPhone/iPad