Evropa počinje polako da se povlači iz zavisnosti od SAD-a

Decenijama se EU oslanjala na NATO garancije kako bi osigurala sigurnost u bloku i na američku tehnologiju za vođenje svog poslovanja. Prijetnje Donalda Trumpa da će preuzeti Grenland i agresivni komentari o Evropi od strane članova njegove administracije dali su novi podsticaj pozivu evropskih lidera na "nezavisnost", piše Politico.

"Ako želimo da nas ponovo shvate ozbiljno, morat ćemo naučiti jezik politike moći", rekao je prošle sedmice njemački kancelar Friedrich Merz.

Od naredbi kojima se državnim službenicima zabranjuje korištenje američkih alata za videokonferencije za trgovinske sporazume sa zemljama poput Indije do napora za diverzifikaciju evropskih dobavljača energije, napori za minimiziranje evropske zavisnosti od SAD-a ubrzavaju. Lideri EU upozoravaju da je malo vjerovatno da će se transatlantski odnosi vratiti na status quo prije Trumpa.

Zvaničnici EU naglašavaju da takve mjere predstavljaju "smanjenje rizika" u odnosima Evrope sa SAD-om, a ne "razdvajanje" - termin koji podrazumijeva potpuni prekid ekonomskih i strateških veza. Do nedavno, oba izraza su se uglavnom primjenjivala na evropske napore da smanje zavisnost od Kine. Sada se pojavljuju u vezi sa SAD-om, glavnim trgovinskim partnerom Evrope i dobrotvorom sigurnosti.

Pokret razdvajanja je u ranoj fazi. SAD ostaju daleko najveći trgovinski partner Evrope i trebat će godine da se blok odvikne od američke tehnološke i vojne podrške, prema riječima Jean-Luca Demartyja, koji je bio zadužen za trgovinski odjel Evropske komisije pod bivšim predsjednikom te organizacije, Jean-Claudeom Junckerom.

"Što se tiče trgovine, oni [SAD] predstavljaju značajan udio našeg izvoza", rekao je Demarty. "Dakle, to je mnogo, ali nije pitanje života i smrti".

Napori za diverzifikaciju i udaljavanje od SAD-a doveli su do toga da je Brisel posljednjih mjeseci sklopio trgovinske sporazume s Mercosur blokom latinoameričkih zemalja, Indijom i Indonezijom. Komisija je također revidirala svoj sporazum s Meksikom i oživjela zaustavljene pregovore s Australijom.

Braneći Evropu: Od NATO-a do EU

Otkako se kontinent izdigao iz pepela Drugog svjetskog rata, Evropa se za svoju sigurnost oslanja na NATO - kojem SAD doprinose najveći dio finansiranja. Na vikend skupu u Zagrebu, u Hrvatskoj, konzervativni evropski lideri, uključujući Merza, rekli su da je vrijeme da blok ojača svoju domaću klauzulu o međusobnoj odbrani , koja obavezuje zemlje EU na sporazum o odbrani bilo koje zemlje EU koja bude napadnuta.

Iako postoji od 2009. godine, klauzula EU o međusobnoj odbrani iz Člana 42.7 rijetko se smatrala neophodnom jer je Član 5 NATO-a služio sličnoj svrsi.

Ali evropske vlade su počele sumnjati da li će SAD zaista priskočiti u pomoć Evropi.

U Zagrebu su lideri prihvatili novu ulogu EU kao sigurnosnog aktera, zadužujući dvojicu lidera, koji još nisu imenovani, da brzo osmisle planove kako bi klauzulu EU pretvorili od riječi u čvrstu sigurnosnu garanciju.

"Decenijama su neke zemlje govorile 'Imamo NATO, zašto bismo imali paralelne strukture?'", rekao je visoki diplomata EU kojem je zagarantovana anonimnost da govori o povjerljivim pripremama za samit. Nakon Trumpovog zveckanja oružjem na Grenlandu, "suočeni smo s nužnošću da uspostavimo vojne komandne strukture unutar EU".

U komentarima pred zakonodavcima EU prošle sedmice, generalni sekretar NATO-a Mark Rutte rekao je da svako ko vjeruje da se Evropa može braniti bez SAD-a treba "nastaviti sanjati".

Evropa i dalje uveliko zavisi od američkih vojnih sposobnosti, posebno u podršci borbi Ukrajine protiv Rusije. Ali neki Evropljani sada otvoreno govore o cijeni smanjenja izloženosti SAD-u - i kažu da je to izvodljivo.

Promjena raspoloženja je najočitija kada je u pitanju tehnologija, gdje evropsko oslanjanje na platforme poput X, Meta i Google već dugo muči birače EU, što dokazuje široka podrška tehnološkom zakonodavstvu bloka.

Vlada francuskog predsjednika Emmanuela Macrona planira zabraniti zvaničnicima korištenje alata za videokonferencije sa sjedištem u SAD-u. Druge zemlje poput Njemačke razmatraju slične poteze.

"Vrlo je jasno da Evropa proživljava svoj trenutak nezavisnosti", rekla je Henna Virkkunen, tehnološka carica EU, na konferenciji POLITICO prošle sedmice . "Tokom prošle godine, svi su zaista shvatili koliko je važno da ne zavisimo od jedne zemlje ili jedne kompanije kada su u pitanju neke vrlo kritične tehnologije".

Francuska namjerava zabraniti javnim službenicima korištenje američkih platformi, uključujući Google Meet, Zoom i Teams, rekao je glasnogovornik vlade za POLITICO. Zvaničnici će uskoro preći na Visio, alat za videokonferencije koji radi na infrastrukturi koju je obezbijedila francuska firma Outscale.

U Evropskom parlamentu, zakonodavci pozivaju predsjednicu Robertu Metsolu da se riješi američkog softvera i hardvera, kao i alata za rezervaciju putovanja sa sjedištem u SAD-u.

U Njemačkoj, političari žele potencijalnu njemačku ili evropsku zamjenu za softver koji proizvodi američka firma za analizu podataka Palantir. "Takva ovisnost o ključnim tehnologijama je prirodno veliki problem", rekao je za POLITICO Sebastian Fiedler, zastupnik SPD-a i stručnjak za policiju.

Čak i u Holandiji, među proamerički nastrojenim evropskim zemljama, sve su veći pozivi zakonodavaca i birača da se osjetljive tehnologije ograde od američkog utjecaja. Holandski zakonodavci razmatraju peticiju koju je potpisalo 140.000 ljudi, a koja poziva državu da blokira akviziciju državnog alata za verifikaciju identiteta od strane američke kompanije.

Na Svjetskom ekonomskom forumu u Davosu, u Švicarskoj, krajem januara, njemačka poduzetnica Anna Zeiter najavila je pokretanje evropske platforme društvenih medija pod nazivom W koja bi mogla konkurirati Elon Muskovoj X, koja se suočila s kaznama zbog kršenja pravila EU o moderiranju sadržaja. W planira hostirati svoje podatke na "evropskim serverima u vlasništvu evropskih kompanija" i ograničava svoje investitore na Evropljane, rekla je Zeiter za Euronews .

Do sada, Brisel još nije kodifikovao takve poteze u zakon. Ali očekuje se da će predstojeće zakonodavstvo o uslugama u oblaku i umjetnoj inteligenciji poslati signale o potrebi za evropeizacijom tehnoloških ponuda bloka.

Energija: Vrijeme je za diverzifikaciju

Isti trend je očigledan i u pogledu energije.

Sjedinjene Američke Države osiguravaju više od četvrtine plina za EU, a taj udio će se dodatno povećati kada stupi na snagu potpuna zabrana uvoza iz Rusije.

Ali zvaničnici EU upozoravaju na rizik povećanja zavisnosti Evrope od SAD-a u još jednom području. Trumpove tvrdnje o Grenlandu bile su "jasan poziv na buđenje" za EU, pokazujući da se energija više ne može posmatrati odvojeno od geopolitičkih trendova, rekao je prošle srijede evropski komesar za energetiku Dan Jørgensen.

Kriza na Grenlandu pojačala je zabrinutost da blok riskira "zamjenu jedne zavisnosti drugom", rekao je Jørgensen, dodajući da zbog toga Brisel pojačava napore za diverzifikaciju, produbljujući razgovore s alternativnim dobavljačima, uključujući Kanadu, Katar i sjevernoafričke zemlje poput Alžira.

Finansije: Prelazak na evropska plaćanja

Platni sistemi također privlače pažnju, a zakonodavci upozoravaju na preveliko oslanjanje na američke platne sisteme poput Mastercarda i Vise.

Digitalni euro, digitalna verzija gotovine koju Evropska centralna banka priprema da izda 2029. godine, ima za cilj da smanji ove zavisnosti i obezbijedi panevropsko suvereno sredstvo plaćanja. „S digitalnim eurom, Evropljani bi i dalje imali kontrolu nad svojim novcem, svojim izborima i svojom budućnošću“, rekla je prošle godine predsjednica ECB-a Christine Lagarde.

U Njemačkoj, neki političari biju uzbunu zbog 1.236 tona zlatnih rezervi koje Njemačka drži u Federalnim rezervama New Yorka.

"U vremenu rastuće globalne neizvjesnosti i pod nepredvidivom američkom politikom predsjednika Trumpa, više nije prihvatljivo", imati toliko zlatnih rezervi u SAD-u, rekla je za Der Spiegel Marie-Agnes Strack-Zimmermann, njemačka političarka iz liberalne Slobodne demokratske stranke, koja predsjedava parlamentarnim odborom za odbranu.

Nekoliko evropskih zemalja vrši pritisak na EU da privileguje evropske proizvođače kada je u pitanju trošenje javnog novca EU putem klauzula "Kupuj evropsko".

Do prije nekoliko godina, zemlje poput Poljske, Holandije ili baltičkih država nikada ne bi pristale na takve klauzule „Kupuj evropsko“. Ali čak i te zemlje sada podržavaju pozive za davanje prioriteta kupovinama od kompanija sa sjedištem u EU.

Vojna ulaganja: Jačanje vlastitih kapaciteta

Program EU vrijedan 150 milijardi eura za pomoć zemljama da povećaju svoja ulaganja u odbranu, finaliziran u maju prošle godine, navodi da najviše 35 posto komponenti u datoj kupovini, po cijeni, ne smije poticati izvan EU i partnerskih država poput Norveške i Ukrajine. SAD se ne smatraju partnerskom zemljom u okviru ove sheme.

Za sada, evropske zemlje se uveliko oslanjaju na SAD za vojne resurse, uključujući nadzor i izviđanje, obavještajne podatke, strateški transport, raketnu odbranu i svemirska sredstva. Ali moćna konzervativna krovna grupa, Evropska narodna stranka, kaže da su to upravo područja u kojima Evropa treba da pojača vlastite kapacitete.

Kada su se lideri EU iz EPP-a u Zagrebu dogovorili o svom planu za 2026. godinu, izjavili su da bi se princip "Kupuj evropsko" trebao primjenjivati ​​na predstojeći prijedlog Komisije o zajedničkim nabavkama.

Naslov EPP-ove mape puta za 2026. godinu? "Vrijeme je za nezavisnost".

╰┈➤ Program N1 televizije možete pratiti UŽIVO na ovom linku kao i putem aplikacija za Android /iPhone/iPad