Ljudska cijena 25 godina američkih ratova

Dvadeset pet godina prošlo je otkako je 19 pripadnika Al-Kaide otelo četiri putnička aviona i izvelo napade na Svjetski trgovinski centar i Pentagon, ubivši gotovo 3.000 ljudi.

Ono što je uslijedilo promijenilo je američku vanjsku politiku za cijelu generaciju. Ratovi, invazije, zračni udari i operacije protiv terorizma proširili su se od Afganistana i Iraka do Pakistana, Jemena, Somalije, Libije i Sirije.

„Sve se promijenilo“, rekao je za Al Jazeeru jedan Iračanin, koji je u vrijeme američke invazije 2003. bio 18-godišnji student.

Milioni mrtvih nakon 11. septembra

Manje od mjesec nakon napada na New York i Washington, SAD je 7. oktobra 2001. pokrenuo operaciju Enduring Freedom i napao Afganistan. Talibanska vlast pala je za nekoliko sedmica, ali je rat trajao gotovo 20 godina i postao najduži u američkoj historiji.

Prema projektu Costs of War Instituta Watson Univerziteta Brown, ratovi koje je SAD pokrenuo ili predvodio nakon 11. septembra direktno ili indirektno su odnijeli između 4,5 i 4,7 miliona života.

Oko 940.000 ljudi poginulo je direktno u ratnom nasilju, dok istraživači procjenjuju da je još između 3,6 i 3,8 miliona umrlo od indirektnih posljedica ratova – bolesti, pothranjenosti, uništene infrastrukture i urušavanja zdravstvenih sistema.

U Afganistanu je, prema podacima koje prenosi Al Jazeera, direktno stradalo oko 176.000 ljudi, dok su glad, bolesti i neliječene povrede odnijele još stotine hiljada života.

Kada su se posljednji američki vojnici povukli iz zemlje 2021. godine, talibani su se vratili na vlast.

Irak i sjećanje na bombe

Manje od dvije godine nakon početka rata u Afganistanu, 19. marta 2003. počela je američka invazija na Irak. Jedno od glavnih opravdanja Washingtona bila je tvrdnja da režim Saddama Husseina posjeduje oružje za masovno uništenje. Takve zalihe nisu pronađene.

Prema podacima koje navodi Al Jazeera, direktna ratna stradanja u Iraku odnijela su oko 315.000 života.

„Sjećamo se zvuka bombi. Bili smo veoma uplašeni“, ispričao je Iračanin koji je za Al Jazeeru govorio o svojim iskustvima iz 2003. godine.

Posebno se prisjetio prijatelja koji su otišli vidjeti šta se događa kada je rat stigao do Bagdada, uprkos njegovim upozorenjima da je previše opasno.

„Pitao sam ih: Zašto idete? Otišli su i nisu se vratili. Veoma je tužno kada se toga sjetimo“, kazao je.

Ratovi iz zraka

Paralelno s velikim kopnenim ratovima, SAD je vodio zračne i bespilotne kampanje u Pakistanu, Jemenu i Somaliji.

Bureau of Investigative Journalism od 2004. zabilježio je 423 američka napada u Pakistanu, u kojima je, prema procjenama, poginulo između 2.499 i 4.001 ljudi, uključujući između 424 i 966 civila.

U Jemenu je zabilježeno najmanje 186 napada i racija, u kojima su poginule najmanje 853 osobe, među njima 158 civila. U Somaliji su u američkim napadima između 2001. i 2016. godine, prema navedenim podacima, poginule između 188 i 276 osoba.

SAD i NATO su 2011. učestvovali i u zračnoj kampanji u Libiji pod mandatom UN-a za zaštitu civila. Tokom sedam mjeseci izvedeno je gotovo 9.700 udara, navodi Amnesty International.

Tri godine kasnije počela je američka operacija Inherent Resolve protiv ISIL-a u Iraku i Siriji. Do 2018. američki zvaničnici priznali su 1.417 civilnih žrtava, dok je Airwars procijenio da je stvarni broj poginulih civila između 8.264 i 13.360.

Više od 38 miliona raseljenih

Jedna od najvećih posljedica ratova nakon 11. septembra bilo je masovno raseljavanje stanovništva.

Costs of War procjenjuje da je više od 38 miliona ljudi bilo prisiljeno napustiti svoje domove u Afganistanu, Iraku, Pakistanu, Jemenu, Somaliji, Filipinima, Libiji i Siriji, bilo odlaskom u druge zemlje ili raseljavanjem unutar vlastitih granica.

Više od dvije decenije kasnije, posljedice traju.

Jedna 40-godišnja Afganistanka koja je govorila za Al Jazeeru veliki dio života provela je seleći između Afganistana i Irana. Njena porodica prvi put je pobjegla iz Afganistana 1994, vratila se 2000, a nakon američke invazije ponovo otišla 2002. godine.

Nakon 11 godina života u Iranu, ona i njena djeca bili su prisiljeni vratiti se u Afganistan.

„Odlazila sam i vraćala se mnogo puta. Posljednji put smo tamo bili 11 godina, ali onda su nas Iranci izbacili, a moju djecu izbacili iz škole“, ispričala je za Al Jazeeru.

Cijenu plaćaju i američki veterani

Više od 800.000 američkih vojnika služilo je u Afganistanu. Oko 2.500 ih je poginulo, a 20.000 ranjeno prije povlačenja posljednjih američkih snaga 2021. godine.

Prema američkom Defense Casualty Analysis Systemu, u ratu u Iraku poginuo je 3.481 pripadnik američkih oružanih snaga, dok ih je više od 31.000 ranjeno.

Dugoročne posljedice posebno su vidljive među veteranima.

„Četiri puta više američkih vojnika i veterana umrlo je od samoubistva nego što ih je poginulo u borbama tokom ratova nakon 11. septembra“, rekla je za Al Jazeeru Stephanie Savell, direktorica projekta Costs of War.

Savell upozorava i na visoke stope posttraumatskog stresnog poremećaja i teških povreda među veteranima, od kojih su mnogi tokom protekle dvije decenije više puta slani u ratne zone.

Račun od najmanje osam biliona dolara

Finansijska cijena dvije decenije ratovanja također je ogromna. SAD je, prema procjenama Costs of War, potrošio oko 5,8 biliona dolara, dok se još najmanje 2,2 biliona dolara očekuje za dugoročnu brigu o veteranima. Ukupni trošak tako dostiže najmanje osam biliona dolara.

Do 2030. godine, navodi Al Jazeera, SAD bi na kamate povezane s ratnim zaduživanjem mogao potrošiti koliko i na samo ratovanje.

Dvadeset pet godina nakon 11. septembra, američke vojne intervencije ponovo su u središtu političke debate zbog rata protiv Irana.

Savell podsjeća da je dio Amerikanaca glasao za Donalda Trumpa i zbog njegovih obećanja da će okončati američke „beskrajne ratove“, ali smatra da je od njegovog povratka na vlast politika krenula u suprotnom smjeru.

„Da ne spominjemo pokretanje ovog rata u Iranu, napade na brodove na Karibima... praktično na svim frontovima intenzivira američko nasilje“, kazala je Savell za Al Jazeeru.

╰┈➤ Program N1 televizije možete pratiti UŽIVO na ovom linku kao i putem aplikacija za Android /iPhone/iPad