Bebe koje su odrasle uz strogo ograničen šećer: Šta je pokazala studija sedam decenija kasnije

Britanija je u januaru 1940. uvela strogo racionisanje hrane. Njemački napadi na trgovačke brodove prijetili su da zemlju odsjeku od uvoza, pa je vlada ograničila koliko namirnica domaćinstva smiju kupiti — među njima i šećera. Ograničenje je ostalo na snazi i dugo nakon rata, sve do septembra 1953.

Upravo taj datum je ono što studiju čini neobičnom. Djeca rođena neposredno prije njega prvih hiljadu dana života, period od začeća do druge godine, provela su uz vrlo malo šećera. Djeca rođena malo kasnije nisu. Sve ostalo bilo im je uglavnom zajedničko: ista zemlja, isto poslijeratno vrijeme, slične porodične prilike.

Ekonomisti zdravstva Čen Ču s Kineskog poljoprivrednog univerziteta i Vejlong Džang s Univerziteta u Kembridžu iskoristili su to da uporede zdravstvene podatke 64.761 osobe rođene u Britaniji između 1951. i 1956. godine, prikupljene kroz istraživanje UK Biobank. Rad je objavljen u časopisu PNAS.

Šta su našli

U poređenju s onima koji nisu bili obuhvaćeni racionisanjem, ispitanici koji su prvih hiljadu dana proveli uz ograničen šećer imali su tokom života rjeđe dijagnoze više vrsta raka. Najveća razlika zabilježena je kod raka jetre, a manje razlike kod raka prostate, pluća, rektuma i dojke.

Ista skupina imala je i nešto duže telomere, završetke hromozoma koji štite genetski materijal i povezuju se s dužinom života. Prema autorima, ta razlika odgovara otprilike 2,2 godine manjeg biološkog starenja.

Navika koja je ostala pet decenija

Možda najzanimljiviji dio nalaza nema veze s medicinom nego s ukusom. Ljudi iz "racionisane" skupine i pet decenija nakon ukidanja mjere jeli su manje šećera, uzimali manje porcije i imali raznovrsniju ishranu.

Džang je za portal The Conversation objasnio da vjerovatno djeluju dva mehanizma. Prvi je biološki, rana ishrana može oblikovati razvoj metabolizma, organa i imunog sistema. Drugi je bihevioralni: nivo slatkoće na koji se čovjek navikne u najranijem djetinjstvu izgleda dugoročno oblikuje njegov ukus.

Šta studija ne dokazuje

Autori tvrde da im nagli prekid racionisanja daje nešto blisko uzročnom dokazu, jer je ispitanike podijelio u dvije jasno odvojene skupine bez njihovog izbora. Taj argument nije bez osnove, ali ostaje riječ o opservacijskoj studiji, uz nekoliko važnih ograda:

• Racionisanje nije ograničilo samo šećer. Ista mjera mijenjala je cjelokupnu ishranu manje mesa, masti i prerađene hrane, više povrća. Izdvojiti udio šećera u tome teško je.
• Relativni brojevi zvuče dramatičnije od apsolutnih. Smanjenje od 69 posto odnosi se na razliku između dvije skupine; koliko to znači za pojedinca zavisi od toga koliko je bolest uopšte česta.
• UK Biobank nije reprezentativan uzorak. U njemu su nadprosječno zastupljeni zdraviji i imućniji ispitanici.
• Razlika kod raka pluća traži oprez. Taj rizik prvenstveno određuje pušenje, pa nalaz upućuje na to da se skupine razlikuju i po faktorima koje studija nije mogla u potpunosti kontrolisati.

Ranija istraživanja na istoj generaciji povezala su racionisanje šećera s nižim rizikom od hroničnih bolesti, Alchajmerove bolesti i boljim kardiovaskularnim zdravljem.

Autori na kraju primjećuju jednu ironiju: ratna generacija bila je prisiljena na nivo unosa šećera sličan onome koji Svjetska zdravstvena organizacija danas preporučuje svima