Izvještaj o BiH: Evropski parlamentarci podnijeli više od 400 amandmana, duboke podjele u vezi s uređenjem države

Ukupan ton dokumenta je proevropski, ali sve više uslovljavajući i geopolitički. BiH se vidi kao zemlja kandidatkinja čiju evropsku perspektivu treba očuvati, ali i kao država opterećena institucionalnim blokadama, korupcijom, etničkim podjelama, secesionističkom retorikom i vanjskim utjecajima, prije svega ruskim.

Iza formalne podrške proširenju izdvajaju se tri glavne linije neslaganja. Prva je pitanje treba li BiH razvijati kao građansku državu zasnovanu na jednakim pravima svih pojedinaca ili kao državu u kojoj ravnoteža tri konstitutivna naroda ostaje temelj političkog sistema. Druga je spor oko tempa evropskih integracija: treba li brzo otvoriti pristupne pregovore ili najprije insistirati na konkretnim reformama i funkcionalnijim institucijama. Treća je pitanje odgovornosti za krizu: treba li pritisak usmjeriti prvenstveno na rukovodstvo Republike Srpske i Milorada Dodika ili govoriti šire o odgovornosti svih domaćih aktera i potrebi za unutrašnjim konsenzusom.

Stavovi političkih grupa prate te podjele.

Zeleni najjasnije zastupaju građanski pristup. Za njih je ključni problem BiH zarobljenost u nacionalnim podjelama, blokadama i korupciji. Insistiraju na provedbi presuda Evropskog suda za ljudska prava, jednakim pravima svih građana, jačanju civilnog društva i otklonu od govora mržnje, negiranja ratnih zločina i pritisaka na nezavisne medije.

Liberali iz grupe Renew Europe kombinuju podršku evropskom putu BiH s izrazito sigurnosnim pristupom. U njihovim amandmanima često se spominju Milorad Dodik, rukovodstvo RS-a, veze s Rusijom, osporavanje autoriteta visokog predstavnika i potreba za ciljanim mjerama protiv onih koji podrivaju ustavni poredak i evropski put BiH. Dio liberala istovremeno podržava pomjeranje BiH ka građanskom modelu.

Socijaldemokrate (S&D) BiH posmatraju kroz prizmu stabilnosti, pomirenja i funkcionalne države. Za njih je proširenje EU i mirovni projekt. Oštri su prema secesionističkoj retorici i politikama koje slabe državu, ali problem često predstavljaju šire — kao posljedicu ustavnog okvira koji omogućava blokade, zloupotrebu veta i paralizu institucija.

EPP, posebno zastupnici koji naglašavaju položaj Hrvata u BiH, podržava evropski put, ali uz insistiranje na Daytonu, konstitutivnim narodima i legitimnom predstavljanju. Njihov stav je da BiH ne može napredovati ka EU ako se naruši unutrašnji balans na kojem je uspostavljen mir. Zato, pored secesionističkih politika, kritikuju i ono što vide kao unitarističke tendencije i mogućnost preglasavanja jednog naroda.

ECR, odnosno desni konzervativci, djelimično se preklapaju s EPP-om, ali još više insistiraju na domaćem konsenzusu i oprezu prema rješenjima koja bi bila doživljena kao nametnuta. Za njih EU treba podržati BiH kao nepristrasan posrednik, dok reforme moraju biti vođene kroz legitimne institucije i u skladu s ustavnim poretkom.

Najviše skepse prema brzom članstvu dolazi iz krajnje desnih i suverenističkih krugova. Oni BiH opisuju kao nefunkcionalnu državu, opterećenu komplikovanom administracijom, korupcijom, međunarodnim nadzorom i dubokim podjelama. Dio njih smatra da je sadašnji ustavni okvir nespojiv s članstvom u EU, dok drugi predlažu modele saradnje sa Zapadnim Balkanom koji ne vode nužno punopravnom članstvu.

Ipak, ovi amandmani tek trebaju biti predmet pregovora političkih grupa. Od početnih pozicija treba doći do usaglašenog teksta koji će biti predstavljen zastupnicima na plenarnoj sjednici Evropskog parlamenta u julu. Ključnu ulogu imat će odnos tri najveće proevropske grupacije: EPP, S&D i Renew Europe, koje čine većinu u toj instituciji.

Među njima postoje važna preklapanja. Sve tri grupe podržavaju evropski put BiH, njen suverenitet i teritorijalni integritet. Sve prihvataju da je napredak ka EU moguć samo uz reforme, vladavinu prava, borbu protiv korupcije i funkcionalnije institucije. Postoji i širok prostor za dogovor o osudi secesionističke retorike i poteza koji podrivaju ustavni poredak BiH, iako se razlikuju u tome koliko direktno treba imenovati političke aktere iz Republike Srpske.

Zato je najvjerovatniji kompromis tekst koji će zadržati snažnu podršku evropskoj perspektivi BiH, ali bez bezuslovnog ubrzavanja procesa. Najtvrđe formulacije će vjerovatno biti ublažene: teško je očekivati da prođe čista formulacija o građanskoj državi bez spominjanja konstitutivnih naroda, ali ni stav da BiH ne treba otvarati pregovore ili da joj se ponudi partnerstvo umjesto članstva.

Konačni tekst bi zato mogao spojiti nekoliko elemenata: podršku evropskom putu BiH, osudu secesionizma, zahtjev za reformama i vladavinom prava, ali i pažljivo balansiran jezik o jednakosti svih građana, konstitutivnim narodima, ustavnom poretku i potrebi za domaćim konsenzusom.

╰┈➤ Program N1 televizije možete pratiti UŽIVO na ovom linku kao i putem aplikacija za Android /iPhone/iPad